Những bí ẩn quanh ngôi chùa… không sư

0
138
Chùa Keo Hành Thiện.

Khi màu thời gian dừng lại trên nóc đền thờ Phật,nơi có tượng đôi nghê tọa lạc và màu vôi đã chuyển sang màu đùng đục, cuối đuôinhững viên ngói nam đã mục nát vì nắng mưa làm ải cả cái thứ đất sét đã qua lửalò, than quạt… thì chùa đã trải qua ngót nghét 20 đời ông thủ từ làm công việctrông nom, chăm sóc.

Đó là chùa Hành Thiện (xã Xuân Hồng – huyện XuânTrường – Nam Định). Chùa còn có tên gọi chùa Keo, tọa lạc trên địa thế nếu khônghiển linh chắc cũng nhiều nỗi niềm khó nói…

Bí ẩn của lời nguyền

Địa thế làng HànhThiện mang hình con cá chép. Chẳng biết có phải do “mắc cạn” mà không vượt quađược ải Vũ Môn để hóa rồng hay không mà đất Hành Thiện dành vị trí cao nhất đểdựng chùa, thờ Phật.

Một khu đất cao nổilên nơi đầu mõm rô (gò đất cao nơi cửa sông – PV), án ngữ bờ sông Hồng vào làng.Theo sách Trùng san Thần Quang Tự Phật tổ bản hành thiền uyển ngữ lục yếu tập,chùa Hành Thiện do Không Lộ Thiền sư (1016-1094) xây cất.

Sân chùa rộng mênh mông và hàng trăm năm nay chùa keo Hành Thiện không có sư ở…


Thiền sư Không Lộ vốn họ Dương, sinh ra trong một gia đình ngư phủ, xuất giatheo Thiền sư Lôi Hà Trạch. Tương truyền, khi ngài đắc đạo, Thiền sư Không lộ cókhả năng bay trên không, đi trên mặt nước, có tài thuần phục được rắn, hổ.

Truyềnthuyết còn kể rằng, trước khi viên tịch, ngài hóa thành khúc gỗ trầm hương, lấyáo đắp lên và khúc gỗ biễn thành tượng. Thánh tượng này nay còn lưu giữ tronghậu cung, quanh năm khóa kín cửa, cứ sau 12 năm, một chủ lễ và 4 viên chấp sựđược cử ra để làm lễ trang hoàng tượng thánh.

Những người được cắtcử làm nghi lễ tôn nghiêm này phải ăn chay, mặc quần áo mới, sau khi rước thánhtượng từ cấm cung ra mới dùng nước dừa pha tinh bưởi để tắm gội và tô son lạicho tượng thánh. Họ buộc phải giữ bí mật những điều đã thấy khi trang hoàngtượng thánh. Điều đó càng tạo nên lớp sương bí ẩn bao bọc quanh ngôi chùa nhiềuhuyền thoại.

Những nét cổ kính, trầm mặc…


Dấu tích đầu tiên của chùa Keo là ở làng Dũng Nhân (huyện giao Thủy-Nam Định).Năm 1061, Không Lộ dựng chùa Nghiêm Quang bên hữu ngạn sông Hồng. Theo thờigian, nước sông Hồng xói mòn dần nền chùa; đến năm 1611, một trận lũ lớn đã cuốntrôi tất cả các dấu tích, cả làng mạc lẫn ngôi chùa.

Dân làng Keo phải dờibỏ quê cha đất tổ, một nửa vượt sông đến định cư ở phía đông bắc tả ngạn sôngHồng (về sau dựng nên chùa Keo – Thái Bình); một phần xuống vùng Xuân Trường,dựng chùa Hành Thiện. Như thế, tính từ khởi nguyên, ngôi chùa mang tên Keo đãtồn tại gần 9 thế kỷ.

Và lịch sử của nó gắnvới tên tuổi của Thiền sư Không Lộ – một vị quan văn võ kiêm toàn từ thời Lý, cótài bốc thuốc, chữa bệnh và ăm ắp một bụng kinh luân.

Trong sân chùa rộngmênh mông và hoang vắng, những mái chùa cong cong, những cột, kèo nằm “trơ gancùng tuế nguyệt”; cửa tam quan đóng im ỉm… Gác chuông hai tầng nằm lặng lẽ. Tấtcả dường như đang 'chìm đắm trong giấc ngủ'. Bà cụ bán hương, giấy vàng nơicổng, co rúm lại bên cạnh những cây cột lim đã lên nước.

…vẫn còn giữ được gần như nguyên vẹn.


Biết tin có khách đến vãn cảnh chùa, cụ Vũ Ngọc Thức, sinh năm 1932, hiện đanglà thủ từ trông coi chùa Hành Thiện, từ tốn mở cánh cửa lim nặng nề. Sự im lặngcủa gỗ lạt, gạch ngói hàng trăm năm được “cách ly” qua cánh cửa, một không gianthiền vỡ òa, ào đến trong sự kinh ngạc của khách.

Theo lời của cụ,những người đảm trách làm “thủ từ” đến nay đã mấy chục đời. Những thủ từ trướcđều đã về với thiên cổ. Kể từ ngày chùa có mặt trên doi đất hình con cá chépnày, mọi việc trông coi, trùng tu, lễ lạt nhất nhất đều do làng đảm nhiệm.

Ngày lễ hội, Ban quảnlý chùa, đội bảo vệ toàn là những người do làng cắt cử. Ông chủ lễ được chọnphải là người có những “tiêu chuẩn” đặc biệt: hai ông bà còn song toàn, được ănyến lão (thượng thọ), gia đình văn hóa, không có 'tì vết'…

Ngay như đội bảo vệ,thủ từ cũng phải là những người có “gốc tích”. Riêng thủ từ phải theo kiểu “chatruyền, con nối”. Đời cha truyền đời con, đời sau kế thừa đời trước.

Người dân trong xóm chia nhau cắt cử trông giữ, trùng tu… chùa.


Cũng như những ngôi chùa khác, nghĩa là chùa cũng bao gồm cổng tam quan, cungchùa Phật, đền thánh, đền thờ đức tổ sư… Trước cổng chùa cũng có hai cây đa cổthụ ngót bốn trăm tuổi soi bóng xuống mặt hồ; hai dãy hành lang gồm bốn mươigian gỗ lim, mái ngói vảy cá chạy dọc sân chùa lát gạch nghiêng, viên nào viênnấy cũng rắn đanh một màu lửa nung già dặn.

Giải thích sự thắcmắc của tôi về việc chùa không có bóng dáng của “áo thâm, nón tu-lờ” đứng ra làmnhiệm vụ khói nhang cho đức Phật, cụ Thức cười đầy cảm thông: “Ngay từ khi tôilớn lên đã như thế. Bố tôi kế nghiệp của ông nội; ông tôi thừa hành từ cụ cố…Đến đời tôi là đời thứ 7. Tất cả tên tuổi, ngày tháng của những ông thủ từ đềuđược ghi rõ trong cuốn “Hành Thiện xã ch픅”.

Những điều bí ẩnthường có lý do của nó. Còn lý giải cho sự lạ của ngôi chùa này là huyền thoạitruyền miệng trong dân gian. Truyền rằng, khi Thiền sư Không Lộ dựng nên chùa,dân làng nơi đây không mấy mặn mà với khói nhang, tượng phật. Đức Thánh tổ giậndữ mới rời chùa đi nơi khác.

Trong một đêm, Đức Thánh đan không biết bao nhiêu rọ tre, rồi tất cả tượng phậtngài đều cho cả vào đấy. Ngài ngả nón làm thuyền vượt sông Hồng sang đất TháiBình, mang theo tất cả tượng phật về nơi đất mới. Cũng nội trong đêm ấy, khi dânlàng Duy Nhất (huyện Vũ Thư – Thái Bình) tỉnh giấc đã thấy ngôi chùa sừng sữngmọc lên. Đức Thánh tổ rời bỏ chùa cũ cùng với lời nguyền: sẽ không có sư nào đếnở đất Hành Thiện.

Theo lời nguyền đó,sau này, nhiều lần các vị sư theo sự phân công của Hội Phật giáo về trông coichùa Hành Thiện, được dăm ba ngày chẳng hiểu vì lý do gì cũng đều khăn gói rađi. Cũng từ đó, đất Hành Thiện “có tiếng” là đất kỵ sư. Câu chuyện truyền miệngấy cứ tồn tại theo miệng nhân thế, nó làm cho ngôi chùa càng mang theo những nỗiniềm dã sử.

Giải mã chùa không sư

Song hành cùng vớichùa Keo Hành Thiện là sự có mặt của chùa Keo Thái Bình. Hai ngôi chùa cùng gắnvới tên tuổi của Thiền sư Không lộ, người có công truyền bá rộng rãi đạo Phậttrong nhân gian. Sự thiên di của chùa trong khoảng thời gian dài mấy thế kỷ (nămkhởi nguồn xây dựng tại làng Dũng Nhuệ – Giao Thủy là 1062 – thời tiền Lý); vềđất Hành Thiện năm 1588 và “kinh qua” đất Thái Bình năm 1611.

Về mặt quy mô, chùaKeo Thái Bình bề thế hơn nhiều so với chùa Keo Hành Thiện, thế nhưng về kiếntrúc là sự mô phỏng gần như nguyên vẹn. Cả hai ngôi chùa đều được dựng bằng gỗlim, liên kết với nhau bằng mộng ngậm, đinh tre, mộng vược…

Cụ Thế – người kế nhiệm giữ chức thủ từ.


Nghiên cứu về kiến trúc chùa Keo là cả một quá trình đòi hỏi mất nhiều công sức,bởi nó tiêu biểu cho kiến trúc thời tiền Lý và hậu Lê, thời kỳ Phật giáo thịnhtrị trên đất nước ta. Sau gần một ngàn năm Bắc thuộc, từ thế kỷ 10, dân tộc tagiành quyền tự chủ, bước vào kỷ nguyên độc lập, tự chủ cả về chính trị và vănhóa. Thái Bình và Nam Định khi đó được coi là những vùng “kinh tế mới”, gắn vớiphong trào mở rộng dân cư, khai hoang, lấn đất lập nghiệp.

Cùng vớiviệc xây dựng cuộc sống vật chất của người dân thì các nhà sư cũng đến đây đểxây dựng đền chùa, đảm bảo cuộc sống tâm linh cho các cư dân vùng đất mới.

Theo sử sách, vùngđất này có tên gọi là Keo hay vùng đất Giao Thủy, nơi nước sông gặp gỡ với nướcsông, nước sông gặp với nước biển tạo nên những vùng hồ nước mênh mông. Trongcái khoáng đạt của tự nhiên như thế, con người phải đối mặt với biết bao thửthách, bao rình rập của tự nhiên, thú dữ.

Người ta cần tìm đếnnhững đấng thần linh để được che chở về tinh thần. Đó cũng là lý do để nhữngngôi đền, chùa mọc lên với cường độ nhiều ở giai đoạn này. Còn căn cứ theo nămxây cất của chùa Keo Hành Thiện và chùa Keo Thái Bình, so sánh với năm sinh, nămmất của Thánh Không lộ Thiền sư có thể thấy được đó chẳng qua chỉ là sự mở rộngphạm vi truyền bá Đạo phật của các bậc tăng ni trong dân chúng. Đức Thánh KhôngLộ sinh năm 1016, mất năm 1094.

Đến Hành Thiện sẽ không khó để gặp những cảnh bình yên…


Thời gian ngài sống gắn với việc xây cất chùa Keo trên đất Dũng Nhuệ (huyện GiaoThủy); sau này do trận lụt lớn năm 1611, chùa dời về đất Hành Thiện. Hơn 20 nămsau, chùa Keo Thái Bình mới được hoàn thành (năm 1632). Như thế, sự mở rộng vềkhông gian đó chẳng qua là sự mở rộng phạm vi truyền bá của Phật giáo, do nhữngbậc tăng ni hậu thế kế tiếp công việc của Thiền sư Không lộ.

Còn giảithích cho tích “chùa không sư Hành Thiện”, có chăng đó là do những chướng khíhay sự không hợp đất, hợp nước mà sinh ra đau ốm của những vị sư đã có lần đếnvới chùa rồi sau đó mau chóng ra đi!?

Cụ Thức cho hay: “Cảxóm Hành Thiện với 35 hộ dân, hiện tại đều sinh sống trên đất hương hỏa của nhàchùa. Trước, nguyên khu đất này được triều nhà Lý cắt đất cho Đức Không Lộ, nêncả làng phải thay nhau cắt cử để trông coi, thờ cúng ngài. Đó là “cái lý” màngười dân thôn Hành Thiện làm công việc nhang khói, trông coi chùa thay sư sãi”.

Di Linh (VNN)