Tại sao vua bà Chiêu Hoàng không được thờ trong tôn miếu nhà Lý?

0
128
Tượng thờ vua bà Lý Chiêu Hoàng ở đền Rồng.

Tuy làmột vị vua chính thức của vương triều nhà Lý, một vương triều rực rỡcủa nước Đại Việt, nhưng Lý Chiêu Hoàng đã không được sử sách công nhậnmột cách công bằng.

Nhiều giả thuyết

Theo một số người, vì vua bà đã để mất ngôi nhà Lý, nên bị coi làmang tội với dòng họ, không được thừa nhận và phải thờ riêng. Song,cũng có nhiều ý kiến cho rằng, do quan niệm trọng nam khinh nữ tồn tạitrong xã hội phong kiến, bà là nữ vương nên không được thờ chung vớicác bậc tiên vương. “Ngôi đền được xây dựng từ thời phong kiến mang đậmảnh hưởng của đạo Khổng, đạo Nho, vì thế, phụ nữ cũng ít được coi trọngvà phải chịu nhiều thiệt thòi…”, tiến sĩ Phật học Thích Đức Thiện lýgiải.

GS Sử học Vũ Văn Ninh nêu quan điểm, có thể vì bà làm vua trong 2 năm,nhưng do còn nhỏ, nên không có công lao gì với đất nước. Hơn nữa, vềsau bà đã nhường ngôi vua, rồi lại bị phế ngôi hoàng hậu, trở thànhcông chúa và cuối cùng, “xuất giá tòng phu” và không còn là người trongcung thất nhà Lý.

Nhà giáo nhân dân Nguyễn Đức Thìn, Trưởng ban Tuyên truyền của đền Đô,người đã viết một số cuốn sách về các triều vua nhà Lý, đưa ra các giảthiết: Lý Chiêu Hoàng không được thờ ở đền Đô, có thể vì bà chỉ làm vua2 năm, mà trong thời gian đó, do bà mới 7-8 tuổi, nên không nắm thựcquyền. Hơn nữa, khu đất Lý Thái Tổ chọn để xây dựng đền Đô được Thiềnsư Lý Vạn Hạnh cho rằng là nơi hội tụ của thiên khí, đất gối đầu của 8con rồng, cũng là mảnh đất ở thế “Liên hoa bát diệp”, tức là bông sencó 8 cánh, nên đền Đô chỉ có thể thờ có 8 vua, chứ không phải là 9 vị.

Trước đó, cũng có thông tin truyền miệng rằng, khi ở tuổi 61, Lý ChiêuHoàng trẫm mình tự vẫn ở Thanh Hóa, rồi thi hài bà được chuyển về quêhương. Trên đường đi, qua một bãi đất thì kiệu không thể khiêng đi đượcnữa, nên mọi người cho rằng, đó là ý muốn của Lý Chiêu Hoàng, nên đãdựng Long Miếu thờ bà tại đó, nay gọi là đền Rồng. Tuy nhiên, câuchuyện này không thuyết phục vì không có tài liệu nào ghi chép. Hơnnữa, bà đã có những năm cuối đời hạnh phúc và bình an bên tướng Lê PhụTrần và 2 người con thành đạt, nên chẳng có lý do gì để bà phải tự vẫn.

Vẫn có nơi thờ khác

Bằng sự cảm thông và cái nhìn cởi mở, từ xưa tới nay, nhân dân tađánh giá cao sự cống hiến của vua bà Lý Chiêu Hoàng cho sự bình yên củađất nước. Bà được nhân dân một số nơi tôn vinh, thờ phụng.

Lý Chiêu Hoàng còn có nơi thờ ở giữa nội thành Thăng Long, đó là đềnlàng Yên Thành – nay là khu vực có phố Phan Huy Ích, có đoạn NguyễnTrường Tộ, một đoạn phố Hàng Bún.

Ngoài ra, ơ thôn Thái Đường (xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội) cũngcó ngôi đình thờ Lý Chiêu Hoàng. Sử liệu ở làng cho thấy: vào thời Lý,đất Thái Đường nằm ở bờ Bắc sông Đuống, tiện việc giao thương, các vuaLý đã lập một vườn hoa lớn tại đây, gọi là Hoa Lâm. Tại Hoa Lâm có lậpThái Đường (ngôi nhà thờ lớn) để thờ thân mẫu Lý Công Uẩn. Bà là ngườihọ Phạm, quê ở Thái Đường. Hàng năm, tôn thất nhà Lý đều tụ họp về đâytổ chức ngày giỗ Tổ.

Sau sự kiện Trần Thủ  Độ cho “sập bẫy” ở Hoa Lâm, người Thái Đường cólập ban thờ trên nấm mồ chung của tôn thất nhà Lý. Lý Chiêu Hoàng đượctôn làm thành hoàng làng. Đến thời Thành Thái (1889-1907) vì kiêng húy,Thái Đường đổi gọi là Thái Bình. Đình Thái Bình thờ bà được khởi dựngtừ lâu đời. Dấu tích ngôi đình hiện nay được dựng vào năm Ất Tỵ (1905).Đình có 5 gian 2 dĩ, các cột cái, cột quân bằng gỗ lim một vòng tay ômkhông hết. Ở các đầu dư chạm rồng ổ, rồng chầu. Ở gian giữa, trước hậucung có bộ “ván thượng” dân gian quen gọi là “màn giếng” trang trí rấtcầu kỳ. Hiện nay, ở hậu cung đình Thái Bình, trên ban thờ đặt ba photượng, ở chính giữa là tượng vua bà Lý Chiêu Hoàng; hai bên là tượngTrần Thủ Độ và Trần Cảnh. Ba pho tượng này của ông bà Bẩy (ở phố HàngChiều) công đức năm 1980.

Hãy trả lại sự công bằng cho vua bà

PGS Sử học Lê Văn Lan cho rằng, việc Chiêu Thánh lên ngôi hoàng đế, rồilấy chồng và nhường ngôi cho chồng, đều diễn ra bằng các nghi thức Nhànước hết sức long trọng và được chính sử ghi chép. Rõ ràng, việc bà giữngôi vua đã được nhà nước đương quyền thừa nhận, theo đúng các thủ tụccủa Nhà nước Đại Việt, được xã hội công nhận và được chính sử lưutruyền. Vì vậy, cần có cách nhìn nhận đúng đắn về việc Lý Chiêu Hoàngđã là vua của triều Lý, để đưa bà về đền Đô thờ phụng.

TS Nguyễn Đức Nhuệ, Trưởng phòng Nghiên cứu lịch sử địa phương – chuyênngành (Viện Sử học Việt Nam), nêu ý kiến: Lý Chiêu Hoàng đã là một vịvua của triều Lý, được triều đình công nhận và chính sử còn dành hẳnmột kỷ để viết về bà, do đó, việc đưa bài vị bà để thờ cùng các bậctiên vương là việc hậu thế nên làm. Nếu lấy lý do bà là nguyên nhânthay đổi vương triều Lý để không thờ bà ở đền Đô, là không sòng phẳng.

Ngoài ra, theo các nhà nghiên cứu, nếu vì quan niệm trọng nam khinhnữ của xã hội phong kiến dẫn đến việc không thờ Lý Chiêu Hoàng ở đềnĐô, thì giờ đây, xã hội cũ đã bị xóa bỏ, quan niệm đó cần được thay đổihoàn toàn. Chúng ta đang sống trong thời đại bình quyền với cách nhìnlịch sử khách quan, độ lượng, mới mẻ và đúng đắn, thì lẽ nào, vẫn tiếptục duy trì quan điểm xưa cũ, để vị vua cuối cùng của nhà Lý mãi phảichịu sự bất công?

TheoĐại Việt sử ký toàn thư, Lý Chiêu Hoàng sinh vào tháng 9 năm 1218, làcon gái của Lý Huệ Tông và hoàng hậu Trần Thị Dung. Vua Lý Huệ Tông nhunhược, đã bị Trần Thủ Độ lộng quyền, ép phải đi tu. Vì không có contrai, Lý Huệ Tông phải truyền ngôi cho Lý Chiêu Hoàng, khi đó mới 7tuổi. Một năm sau, 1225, cuộc hôn nhân giữa Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh(cháu họ Trần Thủ Độ) đã được dựng lên dưới bàn tay đạo diễn của Tháisư Trần Thủ Độ và bà Trần Thị Dung. Rất chóng vánh, cuộc chuyển giaoquyền lực giữa nhà Lý và nhà Trần đã diễn ra vài tháng sau đó, bằngviệc Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng. Từ vị vua, Chiêu Thánh trởthành hoàng hậu.

Được Trần Cảnh yêu thương, nhưngsau 12 năm Chiêu Thánh vẫn không có con, nên Trần Thủ Độ và Trần ThịDung đã ép Trần Cảnh phải lấy công chúa Thuận Thiên, chị gái ChiêuThánh và là vợ Trần Liễu, anh trai Trần Cảnh, lúc đó đang có mang 3tháng. Chiêu Thánh lại bị giáng xuống làm công chúa. Trần Cảnh phản đốibằng cách bỏ ngôi vua lên chùa Phù Vân ở Quảng Yên, nhưng dưới sức épcủa Trần Thủ Độ, cuối cùng đã phải nghe lời.

Mãi đến năm 1258, Trần Cảnh gả Chiêu Thánh cho Lê Phụ Trần, một vịtướng tài. 20 năm sống với Lê Phụ Trần, Chiêu Thánh sinh được 2 ngườicon: con trai là Thượng vị hầu Tông, con gái là Ứng Thụy công chúaKhuê. Trong lần về thăm quê hương Cổ Pháp (Bắc Ninh), bà đã qua đời ởtuổi 61 và được thờ ở đền Rồng.

* Đền Rồng thờ Lý Chiêu Hoàng được khởi công xây dựng ở Đình Bảng từcuối thế kỷ 13, nằm trên khu đất rộng 2 mẫu 7 sào Bắc Bộ (9300m2). Đềnđược kiến trúc gồm nhiều công trình, mỗi công trình có nhiều gian. Cột,sà đều bằng gỗ lim, lợp ngói mũi hài. Đền có sân rộng, hai bên có haitòa giải vũ, phía ngoài có hai dãy nhà khách. Trong khuôn viên đền, câycối quanh năm tỏa bóng.
 
Trải qua những tháng năm thăng trầm, Đền Rồng đã được trùng tu tái dựngnhiều lần. Cổng đền nay được mang dòng chữ “Long Miếu Điện”. Trongkhuôn viên đền có tòa Tiền Đường 5 gian bề thế, trên đề 3 chữ “Lưu LyĐiện”. Phía sau đền là gian hậu cung, đặt điện thờ Lý Chiêu Hoàng.Tượng bà đầu đội miện Kim Khôi, mình khoác áo long bào.


Vĩnh Khang
(baodatviet)