Thực trạng về cách ứng xử của cha mẹ đối với con cái

0
146

Các kết quả trình bày trong bài viết này được trích ra từ số liệu khảo sát thực tiễn, thực hiện từ tháng 3 đến tháng 4 năm 2007 tại ba địa bàn là Hà nội (các quận nội thành và huyện Từ Liêm), Hà Tây (lúc này chưa sát nhập nên tác giả giữ nguyên tên gọi, gồm thôn Trung Tiến – xã Trần Phú và thị trấn Trúc Sơn huyện Chương Mỹ), Thái Bình (xã Thái Thượng, huyện Thái Thụy và thị trấn Diêm Điền). Cỡ mẫu trong nghiên cứu này là 354 người tham gia trả lời bảng hỏi và một số người tham gia phỏng vấn sâu.

Chúng tôi đưa ra các mệnh đề về cách ứng xử của cha mẹ đối với con cái để cha mẹ tự đánh giá. Mỗi mệnh đề có 5 phương án trả lời ứng với 5 mức điểm, điểm càng cao (càng gần tới 5) thì mức độ đánh giá về lối ứng xử của bản thân với con càng tích cực.

Các kết quả thu được từ khảo sát thực tiễn của chúng tôi cho thấy đánh giá của cha mẹ về cách ứng xử của bản thân với con cái là khác nhau. Trong tổng số 354 người tham gia nghiên cứu này thì có tới 83,9% những bậc cha mẹ tham gia nghiên cứu này cho biết họ quan tâm nhiều đến con cái (4 < ĐTB < 5). ĐTB thể hiện cảm nhận của cha mẹ cũng đều ở mức cao (ĐTB = 4,46), nghĩa là về tổng thể cha mẹ là những người quan tâm và thương yêu con cái. Trong nghiên cứu này, sự yêu thương con cái được cha mẹ đánh giá cao nhất (với ĐTB và tỷ lệ phần trăm lần lượt là 4,83 và 89,2%). Thứ hai là, sự quan tâm của cha mẹ đối với con (với ĐTB và tỷ lệ phần trăm tương ứng là 4,77 và 83,9%).

Các số liệu trên phản ánh thái độ hài lòng của các bậc cha mẹ về cách ứng xử của họ với con cái. Theo quan niệm truyền thống của xã hội Việt Nam thì cha mẹ phải có trách nhiệm quan tâm chăm sóc con cái. Chính những giá trị chuẩn mực này cũng ảnh hưởng rất nhiều tới sự lựa chọn đánh giá của cha mẹ trong mối quan hệ của họ với con cái. Thiết nghĩ rất ít người lại tự nhận mình là người không quan tâm đến con cái, hơn nữa trên thực tế, cách quan niệm về sự quan tâm của các bậc cha mẹ cũng không giống nhau. Vì thế, có thể nói con số trên cũng phần nào phản ánh cả sức ép của xã hội lên đánh giá của cha mẹ trong ứng xử với con cái. Thường thì, cá nhân càng trưởng thành, vị thế xã hội đã có thì mức độ kiểm soát bản thân càng cao cơ chế tự vệ càng lớn thì họ càng có xu hướng trả lời theo mong đợi của xã hội.

Tuy phần lớn cha mẹ đều đánh giá mình là những người quan tâm đến con và thương yêu con, nhưng cũng không ít người cha người mẹ thuộc diện khảo sát thuộc “tuýp người của công việc”. Số lượng những người chưa quan tâm đến con hoặc lưỡng lự không biết rõ là mình đã quan tâm đến con hay chưa không nhiều (chỉ có 3,4%), họ cho biết mình là những người dành nhiều thời gian cho công việc hơn là cho con (ĐTB thấp nhất 3,70). Đây sẽ là thiệt thòi cho con cái của họ. Đã có nhiều bậc cha mẹ cảm thấy hối hận vì quá bận bịu với công việc đến khi cảm thấy nguy cơ rạn nứt mối quan hệ cha mẹ với con cái thì con cái đã vượt quá xa tầm kiểm soát của mình rồi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy sự quan tâm của bố mẹ đối với con cái đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển cũng như hình thành nhân cách của chúng. Tác giả Grible và các cộng sự (1993), Bowlby (1988), hay Carlson & Sroufe (1995) trong các nghiên cứu về sự quan tâm của cha mẹ cho biết: sự quan tâm được thể hiện qua thời gian mà họ dành cho những hoạt động chung (nói chuyện, chơi đùa…) và những quan tâm của họ đến những lĩnh vực hoạt động chính trong cuộc sống con cái, và vai trò của sự quan tâm tích cực đối với mối quan hệ giữa cha mẹ – con cái. Điều này giúp trẻ không những cảm nhận được sự an toàn mà còn cảm nhận được giá trị của bản thân ở mức độ cao hơn. Quan tâm đến con cái không chỉ là có trách nhiệm mà còn là thể hiện cả tình cảm với con cái nữa.

Trong các mệnh đề chúng tôi đưa ra, nếu ở những mệnh đề phản ánh lối ứng xử tốt (quan tâm đến con, thương yêu con, tin tưởng và bình đẳng với con), các lựa đánh giá của cha mẹ khá tập trung theo chiều tích cực thì ở những mệnh đề thể hiện lối ứng xử áp đặt, buông lỏng (đối xử cứng nhắc độc đoán, không gần gũi với con và không hiểu con) đã có sự phân tán hơn trong các lựa chọn. Sự phân tán này có lẽ là do đánh giá của cha mẹ về cách ứng xử của họ với con cái được hiểu ở những mức độ khác nhau.

Mọi cá nhân trước mỗi hành động, hay ứng xử đều có những quan điểm nhìn nhận và giá trị chuẩn mực riêng của mình, có người sẽ cho rằng nuông chiều con cái một chút cũng không sao, nhưng có những người lại cho rằng không nên chiều con. Có người cho rằng trong mối quan hệ với con cái thì quan trọng nhất là phải gần gũi với con nhưng có người lại cho rằng phải nghiêm khắc với con. Hơn nữa, con cái của trong những gia đình tham gia nghiên cứu này cũng ở vào nhiều lứa tuổi khác nhau, có những lứa tuổi trẻ rất thất thường về tâm lý nên việc có một số người cho rằng mình không hiểu con cũng là dễ hiểu.


Lâm Bình (Viện TLH)