Thiện tâm và vàng mã

0
122

Thế nhưng thắphương hay đốt thật nhiều vàng mã, “sáng chế” ra những kiểu vàng mã lạđời như ô tô, xe máy, nhà lầu, thậm chí cả… du thuyền tốn cả hàng trămtriệu đồng để đốt và cho rằng tất cả những vật dụng ấy người cõi âm sẽnhận được, là một điều tai ương.

Nhữngngười lắm tiền nhiều bạc quan niệm cứ mình xài cái gì thì người thâncủa mình ở thế giới khác cũng có thể xài y như vậy. Họ chứng tỏ “tìnhyêu thương kiểu đại gia” bằng cách đặt làm đủ kiểu vật dụng họ thườngdùng, và “hóa vàng”, nhưng nhiều khi là “hóa” cả gỗ hay nhựa cho ngườithân đã khuất. Tôi cho đó chỉ là một tâm lý “chơi nổi” của nhà giàu,một tâm lý khoe của ở người sống, chứ không hẳn đã là tình yêu thươnghay sự quan tâm đối với người đã khuất.

Không phải vì ta hóa vàng cho mẹ cha ta một cái nhà lầu, mấy cái xehơi bằng… giấy mà chứng tỏ ta yêu mẹ cha ta hơn những người chỉ thắphương và đốt những loại vàng mã bình thường theo truyền thống yêu mẹcha họ. Ngược lại thì có! Vì khi ta thấy của là nặng, thì dĩ nhiên tìnhsẽ nhẹ. Khi ta chăm chút cho những xe hơi nhà lầu sẽ gửi xuống cõi âm,thì nhiều khi ta quên bẵng thắp hương hàng ngày hằng đêm cho cha mẹ ta-một việc làm cực giản dị nhưng nói lên rằng ta yêu thương họ, ta lúcnào cũng nhớ đến họ.

Những người thờ cúng ông bà và những người xuất gia thờ Phật đều cóchung một tâm niệm: sự kính ngưỡng càng thanh khiết, càng trong sạch,càng giản dị bao nhiêu thì càng mang chứa được nhiều ý nghĩa sâu xa,thể hiện được lòng thành chứ không phải là sự giả danh. Còn những hoạtđộng đốt vàng mã nhiều khi rất lãng phí, nhiều khi đến nhố nhăng kialại có rất ít “hàm lượng” yêu thương thật sự trong đó, mà đơn giản chỉlà kiểu hợm hĩnh khoe của hay chứng tỏ “đẳng cấp” một cách rất thiếukhiêm nhường mà thôi.

Xin nói: khi anh có thể “nhẹ tay” đốt đi hàng trăm triệu đồng dướidạng ngựa xe vàng mã, thì chưa hẳn cha mẹ hay người thân của anh ở chínsuối vui vẻ, mà có thể họ phải đau lòng! Vì nhiều khi lúc họ tại thế,anh đã đối xử với họ không ra gì, anh quý của hơn người, yêu sự xa hoagiả tạo hơn những tình cảm chân thật. Như thế, dù anh có đốt cả thếgian này, anh cũng chẳng bao giờ gửi được tới họ một lời yêu thươngnào, mà chỉ là sự giả dối!

Nguồn:thanhnien.com.vn



ĐỐT VÀNGMÃ
MỘT THÓI TỤCMÊ TÍN CẦN HUỶ BỎ

Trongmột dịp đi hành hương các chùa nhân dịp đầu năm, chúngtôi có cơ hội chứng kiến việc đốt vàng mã để cúng lễtại các chùa đền khắp nước Việt Nam, điển hình, tạilễ hội chùa Hương cảnh hai lò đốt vàng mã đặt tại chùaThiên Trù và Động Hương Tích hoạt động không ngừng nghỉ,đốt suốt ngày đêm mà không đáp ứng kịp nhu cầu củangười hành lễ.  Nay trong một dịp dự tang lễ ngườithân quen tại một nhà quàn ở thành phố Westminster Hoa Kỳ,chúng tôi cũng chứng kiến việc đốt vàng mã cúng tế ngườiquá vãng. Thật không ngờ tục lệ này lại có thể đượcthực hiện nơi một xứ được gọi là văn minh tiên tiếnnhất thế giới hiện nay.  Sau khi tìm hiểu, chúng tôiđược cho biết là ngay trong cộng đồng người Việt tạiHoa Kỳ và một vài nước khác trên thế giới, vẫn còn việcđốt sớ và vàng mã cho những người đã khuất nhân dịphọ cúng giỗ và cầu siêu tại gia đình hay tại một sốchùa. 

Vìcó một số ít Phật tử cho rằng đốt vàng mã cúng ngườichết giúp cho người sống được an tâm, nên trong bài viếtnày, chúng tôi xin trình bày về nguồn gốc của tục lệ đốtvàng mã và quan điểm của nhà Phật về việc này.

Thậtra, tục lệ đốt vàng mã đã có từ lâu đời, đã bén rễvà ăn sâu vào tâm thức của người dân Việt Nam. Nhiều ngườicho tục lệ đó là một trong những nét đẹp văn hoá củaphong tục thờ cúng tổ tiên.  Trong bất cứ dịp lễ nào,từ ngày rằm, mùng một hàng tháng đến ngày Tết, ngày hoávàng, ngày cúng giỗ tổ tiên ông bà hay dọn nhà, giải hạn,lập bàn thờ, bốc bát hương… đều phải có ít nhất vàibó vàng tiền để đốt như là một sự gửi gắm và chămlo cho những người đã khuất có một cuộc sống sung túcở cõi âm, hoặc mong được thứ lỗi, hay có được sự thanhthản trong tâm hồn.  Với suy nghĩ, càng mua nhiều đồhàng mã càng tốt, đồ càng đắt tiền càng có nhiều lộcvà càng được bình an, người ta không ngần ngại lấy tiềnthật để đổi lấy tiền giả là những tờ giấy xanh đỏhay những vật dụng bằng giấy mầu. 

Hiệnnay tại Việt Nam, tục lệ đốt vàng mã đã và đang pháttriển mạnh, không còn ở trong phạm vi cúng giỗ ở gia đìnhvà chùa đền mà còn lan sang các công ty xí nghiệp, các cơquan công quyền quốc doanh, trở thành một nghi thức mới khôngthể thiếu của các công ty xây dựng cầu đường và cáccông trình thủy điện, trong các buổi lễ động thổ, khởicông các công trình do nhà nước giao phó.  Theo thống kêcho biết khoảng 50.000 tấn vàng mã được sử dụng trong mộtnăm và riêng tại Hà Nội đã tiêu thụ trên 400 tỉ đồngcho việc đốt vàng mã (năm 2003).  Tại tiểu bang Californiavà Texas, nơi có đông người Việt cư ngụ, không có con sốthống kê nhưng tất cả các siêu thị Việt Nam và Trung Hoađều bày bán vàng mã, chứng tỏ có nhu cầu tiêu thụ. 

Trongnước, đã có nhiều vị Sư kêu gọi bà con nên bỏ thói tụcmê tín này.  Một vị Hoà Thượng lớn ở tỉnh Lâm ĐồngĐà Lạt cho biết lỗi lầm mê tín này là do quý Sư khônggiáo dục Tăng Ni Phật tử.  Gần đây, một vị Hoà Thượngkhác tại Hà Nội cũng lên tiếng chỉ trích việc đốt vàngmã.  Sư cho biết “nhiều người lúc cha mẹ cònsống thì ngược đãi, đánh đập. Thế mà đến ngày lễVu Lan thì những người con ấy lại đốt vàng mã thật nhiềuđể báo hiếu cha mẹ. Hành vi ngược đãi cha mẹ, luật phápcũng không dung tha, Phật cũng không chấp nhận lễ của nhữngđứa con bất hiếu đó. Phật dạy, con cái phải thờ phụngcha mẹ, nuôi dưỡng cha mẹ lúc già yếu. Không nên biến ngàylễ Vu Lan trở thành ngày mê tín dị đoan, lãng phí.” 

Tuynhiên, cũng có một vị Sư trụ trì một ngôi chùa ở ngoạiô Hà Nội, từng tu học ở Trung Quốc, khi được hỏi vềviệc này lại cho biết “… Hết thảy mọi pháp đềulà Phật pháp. Nếu chúng ta nhận thức được thì việc đócũng không hề sai. Khi tâm mình chưa thanh thản thì cũng nênlàm bất cứ một điều gì (như đốt vàng mã) để cho tâmđược thanh thản. Khi đó, việc học đạo, làm việc đềuthành tựu. Nếu cứ chấp trước cái này là của Phật pháp,cái kia không phải thì sẽ sinh tâm phân biệt như vậy càngxa với Phật pháp.”

Chúngtôi rất ngạc nhiên khi nghe lời dạy này từ một vị tu sĩPhật giáo. Câu nói: “Tất cả các pháp đều là Phậtpháp” chỉ là một nửa câu, nửa câu sau là: “Phậtpháp là pháp bất nhị”. Toàn cả câu là: “Tấtcả các pháp đều là Phật pháp, Phật pháp là pháp bất nhị”cốt để hiển thị tính chất bao hàm của “Tự Tánh bấtnhị” đối với toàn thể thế giới hiện tượng tươngđối. Nếu hiểu lầm rằng “tất cả các pháp đều là Phậtpháp”, cho nên bất cứ chuyện hay, dở gì trong thế gian cũngđều như nhau, đều có thể làm được, không phân biệt tốt,xấu, vì đều “là Phật pháp”, thì không đúng rồi.

BấtNhị là cảnh giới Chân Tâm tuyệt đối. Nói về đời sốngnhị biên, tương đối, thì Đức Phật đã dạy rằng “Không làm điều xấu, ác và siêng làm điều thiện,lành”. Người học Phật cần biết cái gì là xấu,ác, để tránh và cái gì là thiện, lành, để làm. Không thểnói rằng: “Nếu cứ chấp trước cái này là của Phậtpháp, cái kia không phải thì sẽ sinh tâm phân biệt như vậycàng xa với Phật pháp”. Không phân biệt được thiệnvà ác thì làm sao mà tu hành để chuyển nghiệp xấu, ác thànhthiện, lành được ?

***

KinhPhật dạy con cái phải tận hiếu với cha mẹ khi các ngườicòn sống, và cho là sau khi chết một thời gian ngắn, ThầnThức đã theo nghiệp thiện hoặc ác mà đi đầu thai vào mộtđời sống mới. Thần Thức cũng không thể ở trong cái nhàhoặc dùng đồ đạc bằng giấy tùy theo ý kiến của nhàsản xuất vàng mã chế ra.

Sựkiện đốt vàng mã chỉ tạo nên ảo tưởng, hoặc sự khoekhoang về báo hiếu. Ngoài ra, nó còn có thể khiến cho nhữngngười con bất hiếu tha hồ xử tệ với cha mẹ khi các ngườicòn sống, thí dụ tống cha mẹ ra ở góc vườn với ý nghĩ:“Ui da, mai mốt ông bà ấy chết ta đốt cho họ cái lâuđài đầy đồ đạc, xe cộ ê hề, tiền bạc vài trăm tỷ,cho tha hồ mà ăn ở, tiêu xài rộng rãi, sướng nhé”.

Ðãthế, sự kiện báo hiếu bằng vàng mã sẽ có thể khiếncho những người mê tín thi đua nhau, ai nhà nghèo không đốtđược lâu đài cho cha mẹ thì lại tủi thân : “Tội nghiệpcha mẹ mình, sống đã phải ở chui rúc, chết cũng không cóđược cái nhà cao cửa rộng”. Thế là lại vay công mượnnợ để đốt cho cha mẹ cái building, xe Mercedes, vài ngàn thỏivàng hồ, cho hồn ma cha mẹ vênh vang với các ma hàng xóm vàmình thì cũng nở mày nở mặt với bà con.

Nhưvậy, chúng ta cũng nên xét lại vấn đề đem tiền thật muanhững đồ vàng mã như nhà cửa, xe cộ, tiền bạc giả vàcác vật dụng trong gia đình hoàn toàn bằng giấy rồi đemđốt đi nhằm mục đích để ông bà và người thân nơi âmphủ có đủ vật dụng để tiêu dùng. 

Theosử sách của người Trung Hoa, tục đốt vàng mã bắt đầutừ thời nhà Hán.  Nguyên do vì nhà vua muốn thực hànhlời dạy của Đức Khổng Tử: “Sự tử như sự sinh,sự vong như sự tồn”, nghĩa là thờ người chết nhưthờ người sống, thờ người mất như thờ người còn vàcho rằng người mất sống nơi cõi âm vẫn có những nhu cầunhư kẻ còn sống như tiền bạc, nhà cửa, thực phẩm v.v…Nên khi nhà vua băng hà, phải bỏ tiền bạc thật vào trongáo quan để vua tiêu dùng.  Sau đó quan bắt chước vuavà rồi dân bắt chước quan.  Ai cũng chôn tiền thậttheo người chết.  Bọn trộm cướp biết vậy nên đàotrộm mồ những người giầu có, như mộ vua Hán Văn Đếbị quân trộm khai quật lấy hết vàng bạc châu báu. Về sau từ quan đến dân thấy việc chôn tiền bạc thậtquá tốn kém nên mới nảy sinh ra dùng giấy cắt ra làm tiềngiả, vàng giả để thay thế.  Dần dà người dân bắtchước và trở thành tập tục. Đến năm Khai Nguyên thứ 26(738 DL), đời Đường Huyền Tông, nhà vua ra sắc dụ cho phépdùng tiền giấy thay cho tiền thật trong việc cúng tế cầusiêu do quan tế tự Vương Du phụ trách.  Việc sử dụngvàng mã chính thức bắt đầu từ đấy. 

Khôngbao lâu, dân chúng chán bỏ vì thấy việc đốt vàng mã khônghiệu nghiệm, họ đốt đủ thứ cần dùng để người quácố tiêu dùng mà không thấy được báo mộng hay có một hiệntượng gì chứng tỏ người chết được hưởng dụng, nhấtlà đối với những người nghèo không đủ tiền mua sắmđồ mã nên họ bảo nhau không đốt nữa, thế là nghề làmđồ mã bị ế ẩm.  Sách Trực Ngôn Cảnh Giáccủa Trung Hoa kể lại rằng Vương Luân là dòng dõi của VươngDu, vì không muốn nghề nghiệp gia truyền làm vàng mã bịmai một, nên cố gắng hết sức để chấn hưng nghề làmđồ mã, bèn lập mưu với người bạn thân, lên kế hoạchbí mật chết giả, bằng cách để người bạn thân đó giảvờ đau ốm cho mọi người biết, khoảng vài ngày sau VươngLuân loan tin người bạn thân đã qua đời, sau đó khâm liệmbỏ vào quan tài chờ ngày an táng.  Nhưng sự thật thìngười bạn của Vương Luân vẫn còn sống, tuy ở trong quantài nhưng vẫn có lỗ trống ở dưới đáy để thở và đưathức ăn vào.  Đến ngày đưa đám tang, trong khi lễ nhạclinh đình, phúng điếu rộn rịp, Vương Luân đem giấy tiềnvàng mã và những đồ dùng bằng giấy như nhà cửa, áo quầnvà hình nhân thế mạng, đích thân làm lễ cúng tế để cầunguyện cho người bạn thân.  Sau đó ông ta đốt hếtgiấy tiền vàng mã và hình nhân thế mạng. 

Khiđốt xong thì quan tài tự nhiên rung động, ai nấy đều mụckích rõ ràng, vội cùng nhau mở nắp quan tài ra.  Ngườibạn thân của Vương Luân quả nhiên sống lại, đến trướcmặt Vương Luân phủ phục xuống đất cảm tạ và thuậtlại cho mọi người nghe rằng chư vị thần dưới âm đãnhận được vàng mã và hình nhân thế mạng nên thả hồnông ta trở về cõi trần, nên ông ta mới được sống lại. 

Mọingười đều tin là thật và tin tức được loan truyền rộngrãi trong dân gian, nên đồ mã của Vương Luân sau đó lạiđược hưng thịnh như xưa.  Nhờ thế các nhà buôn đồmã lại làm giầu một cách nhanh chóng và phổ biến sang cácnước chư hầu để tiêu thụ, trong đó có Việt Nam. Sau này do sự cạnh tranh nghề nghiệp, nên người bạn thânđã tiết lộ mưu kế gian xảo của Vương Luân và vì thếngày nay chúng ta mới biết lai lịch việc này.

Tụclệ đốt vàng mã này ảnh hưởng sâu đậm vào nước ta,từ vua chúa đến thứ dân.  Vụ đốt vàng mã lớn nhấtViệt Nam vào đầu thế kỷ 20 là trong đám tang của Vua KhảiĐịnh, băng hà vào ngày 25 tháng 11, năm 1925, triều đình Huếđã làm nguyên cả ngôi điện Kiến Trung bằng giấy thậtlớn vànhiều loại đồ dùng của vua như ngự liễn, long xa,tàn kiệu, v.v… để đốt theo vua.


“Conxin cúng ông bà chiếc xe ô tô này để ông bà dùng”
(ảnhReuters chụp tại Hà Nội )

Ngàynay, dưới ánh sáng văn minh, ai cũng biết người chết khôngthể nào tiêu xài số tiền vàng và các thứ cần dùng chôntheo ấy.  Như có người ở Hà Nội cúng người chếtcả máy điện thoại Nokia cầm tay bằng giấy, Honda Dream bằnggiấy và máy vi tính bằng giấy nữa.  Khi còn sống khônghiểu người chết ấy có biết sử dụng máy vi tính, điệnthoại cầm tay hay xe Honda không?  Xin kính gửi tới quývị đoạn phóng sự viết vào thời gian ngày Vu Lan vừa quatại Hà Nội: 

“Tạiphố Hàng Mã, điểm “phân phối” hàng mã cho những ngườibán rong trên các đường phố luôn đông nghịt người muasắm, bộ cúng thần linh rẻ nhất cũng 15.000 đồng, cúng chúngsinh giá tương tự. Chúng tôi chen chân hỏi mua đồ cúng vớigiá “bình dân” đã không được các chủ hàng bán. Tôi chứngkiến một phụ nữ trung niên cùng cô con gái đến mua nhàlầu, xe hơi, điện thoại di động, tivi, xe máy, quần áo,tiền dollars Mỹ. Họ còn mua thêm một cô gái bằng giấy nhưbúp bê, mang giày cao gót, mặc váy ngắn, áo lửng. Khi bà mẹcầm “cô gái” trong tay thì cô con gái cầm ngay chiếc kéo nhỏđâm lia lịa vào mặt hình nhân thế mạng. Giải thích chonhững người hiếu kỳ xung quanh về việc làm kỳ quặc củacô con gái, người phụ nữ trung niên nói: “Bố cháu làm tổnggiám đốc, nay xuống dưới ấy cũng phải gửi cho ông ấycô thư ký, nhưng phải làm cho nó xấu xí để khỏi trở thànhbồ của bố cháu”. 
 

Theosự nghiên cứu, chúng tôi không hề thấy có việc đốtvàng mã cúng tế người chết được ghi trong tam tạng kinhđiển của nhà Phật.Đạo Phật hoàn toàn bác bỏ tụclệ mê tín này.   Quan niệm sống chết đối vớiPhật Giáo chỉ là hai mắt xích trong một chuỗi sinh tử dàivô tận, từ vô thủy, cho tới ngày giải thoát tối hậu,con người đạt tới cảnh giới bất tử.  Do đó, Phậtgiáo không có khái niệm về một nơi chốn dành riêng cho nhữngngười đã chết, mà dân gian thường hay gọi là cõi âm haylà âm phủ. Có thể đây là những từ ngữ của tín ngưỡngdân gian. 

HoàThượng Thích Thánh Nghiêm, trong một bài giảng Phật Pháp,nói  rằng: 

“Rấtđáng tiếc là hiện nay, đa số tăng ni cũng không hiểu đạolý ấy, thậm chí Phật tử ở Trung Hoa lục địa sang ĐàiLoan còn phát minh ra loại tiền giấy đặc biệt gọi là “tiềngiấy vãng sinh”, tức là trên một tờ giấy màu vàng, dùngmực đỏ in bài chú vãng sinh bằng chữ Phạn. Thực ra, côngdụng tụng chú và tác dụng đốt tiền giấy là hai  chuyệncăn bản khác nhau…” Hơn nữa, các tăng ni tụng kinh, lễsám, cầu đảo v.v…đều có viết sớ. Đọc sớ xong rồiđốt sớ đi. Đó là bắt chước đạo gia đọc sớ cho quỷthần nghe, đó là mê tín, hoàn toàn không có căn cứ gì tronggiáo lý đạo Phật cả. Trong mọi việc, Phật giáo đều chủtrương lấy tâm thành kính để có cảm ứng. Đã đạt tớichỗ tâm thành và cảm ứng rồi, là có linh nghiệm, chứ khôngcần phải đốt lá sớ.” 
 

Nếucho rằng việc đốt vàng mã làm người sống cảm thấy tronglòng thanh thản hơn, an lạc hơn, thì chỉ là một cách nói,một cách đánh lừa tâm thức, nếu có chăng chỉ là an lạctạm thời như người dùng thuốc phiện.  Muốn tâm thảnhthơi an lạc, không có gì hay hơn là trong cuộc sống hàng ngàychúng ta thực hiện lời Phật dạy:

Khônglàm điều xấu, ác
Siênglàm điều thiện, lành
Tựthanh tịnh tâm ý

Cònchuyện hoang đường như đốt vàng mã, thì ngoài việc đãlàm tổn hại tài nguyên, còn mâu thuẫn cả về mặt tâm tư.Trong khi chúng ta cầu nguyện cho người thân quá vãng đượctái sanh vào cõi an lành, như sanh cõi trời hay cõi người hayvề cảnh giới Tây phương cực lạc hay một cảnh giới thanhtịnh nào đó mà lại đi đốt giấy tiền vàng mã và đồdùng bằng giấy xuống âm phủ cho người thân tiêu dùng trongcác lễ tang, lễ giỗ, thì như vậy có phải chúng ta cầucho người thân ở mãi cảnh giới âm u tối tăm đó để xàitiền ma, đồ dùng ma hay sao.  Thậm chí có người, khiđốt xong còn lo lắng không biết người thân có nhận đượckhông? … (thuvienhoasen)