Thiền một nét đẹp văn hóa học đường

0
115

Thiền,một khái niệm có thể quen hoặc chưa quen đối với nhiều người nhưng nócó một giá trị lý luận và thực tiễn rất cao, và lại càng có ý nghĩa hơnmột khi được ứng dụng cho các trường học của nước ta hiện nay.

Thiền,có xuất xứ từ Ấn Độ cổ đại, được xem là một phương pháp giáo dục conngười một cách toàn diện, hướng con người đến Chân – Thiện -Mỹ, rènluyện con người phát triển thể lực và trí lực một cách hài hòa và tốtđẹp. Giá trị lý luận và thực tiễn của Thiền càng được khẳng định khihiện nay trên toàn thế giới, nhất là các nước phương Tây đang quan tâmvà hướng về nó một cách tích cực.
Khoahọc ngày nay với những thí nghiệm tiên tiến về hai khía cạnh tâm lý vàsinh lý của con người càng thấy rõ sự tương tác qua lại rất chặt chẽgiữa chúng với nhau: một nỗi buồn, vui, giận hờn, thương yêu, lo lắnghay an nhiên tự tại… đều làm cơ thể tiết ra những hóc-môn tương ứng cóthể dẫn đến những nguy cơ bệnh tật, tử vong hoặc ngược lại có thể làmcho con người vượt qua những khổ đau của tâm sinh lý, của bệnh tật.Nhật Bản, một nước châu Á nhưng là một cường quốc kinh tế của thế giớihiện nay, từ lâu đã biết ứng dụng Thiền vào mọi hoạt động của con ngườivà ta được biết như là: trà đạo, kiếm đạo, nhu đạo, cung đạo, hoa đạo…Đạo ở đây có nghĩa là thiền và cũng có nghĩa là nghệ thuật. Vào buổichiều, sau khi tan việc trên đường về nhà, vị thương gia ghé vào mộtphòng trà đạo, và chỉ sau khoảng nửa giờ với những nghi thức dùng tràlà vị ấy hầu như phục hồi lại toàn bộ sinh lực đã mất trong ngày. Cũngvì “tự mặc cảm” thấy mình không xinh đẹp như một nữ diễn viên Mỹ mà hơn80% số nữ sinh học lớp 8 ở Anh mắc bệnh trầm cảm. Tâm trí quả thật đóngmột vai trò rất quan trọng cho sức khỏe của con người. Tiến sĩ GirishD.Patel là Bác sĩ Tâm lý học tại Mumbai (Ấn Độ), đã có trên 5.000 buổithuyết trình ở 40 nước với những bài nói chuyện thu hút về “Sức khỏetrong tầm tay bạn” – những kỹ năng quản lý cuộc sống cho những cá nhân.

Thôngqua Trung tâm Các giá trị sống (TP.HCM), ông vừa có những buổi nóichuyện ở Việt Nam. Ông trao đổi về phép luyện tâm hồn như sau:

Một câu chuyện như thế này: Có một cô bé 12 tuổi bị tai nạn và mất.Người cha khóc nhiều tháng trời vẫn chưa nguôi nỗi đau. Một đêm, ông takhóc rồi chìm vào giấc ngủ, mơ thấy rất nhiều thiên thần. Người cha vuimừng vì thấy con gái mình cũng trở thành một trong những thiên thần đó.Song niềm vui vụt tắt khi ông nhìn thấy tất cả ngọn nến trên tay cácthiên thần đều sáng, chỉ riêng ngọn nến trên tay con gái ông là tắt.Ông tiếp tục buồn rầu và khóc.

Ông hỏi cô con gái: Tại sao ngọn nến của con không sáng? Người contrả lời: Cha yêu quý, những người bạn thiên thần của con rất tốt bụng,họ cứ thắp mãi cho ngọn nến của con cùng cháy. Nhưng hễ nến vừa sánglên thì giọt nước mắt của cha nhỏ xuống lại làm nó tắt đi, không sángđược. Người cha từ đó không khóc nữa và sống hạnh phúc.

Câu chuyện cho thấy trái tim hiểu ngôn ngữ của cảm xúc và thường bịvùi giập bởi những cảm xúc đau buồn. Còn những xung đột thường nảy ratừ cái đầu: suy đoán, tổn thương… Chỉ có tìm ra logic hợp lý mới chữatrị được cái đầu của mình. Nhưng phải biết kết hợp giữa cái đầu và tráitim để kiểm soát tâm trí. Muốn vậy phải có phương pháp luyện tâm hồn.Các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu cho thấy 70% bệnh của con người làtừ tâm bệnh mà ra, 30% còn lại mới do di truyền, thể xác, môi trường…(1).

Cơ sở lý luận của Thiền là sự tập trung tư tưởng. Khi bộ óc được tậptrung vào một đối tượng thì tạo ra một sức mạnh nội tâm như một ngọnđèn pha chiếu sáng, khiến thấy rõ mọi sự vật; trong khi đó nó làm ứcchế và khiến những phần còn lại của vỏ não được nghỉ ngơi, thanh thản.Tâm trí, nếu không được huấn luyện đúng cách, thường tán loạn, vọngtưởng, chạy theo những dục vọng gây ra những hậu quả đáng tiếc về mặtđạo đức, luật pháp… Phương pháp thực hành Thiền có nhiều cách, nhưng cómột cách đơn giản mà hiệu nghiệm, đó là: Quán tưởng hơi thở. Vị ấy ngồiyên lặng, lưng thẳng, mắt khép lại và để ý hơi thở vô ra. Hơi thở nàyđang đi vào, vị ấy biết rõ như vậy; hơi thở này đang đi ra, vị ấy biếtrõ như vậy. Trong khi đang theo dõi hơi thở như vậy, nếu có những hìnhảnh, kỷ niệm, suy nghĩ, lo lắng dù chúng có đẹp hay xấu, vui hay buồnthì vị ấy đừng để ý hay bận tâm, phê phán. Sau một thời gian lâu haymau tùy theo sự nỗ lực của từng người mà sẽ có hiệu quả sớm hay muộn.Thước đo kết quả của sự luyện tâm là vị ấy cảm thấy sức khỏe thân tâmcủa mình ngày càng được tốt hơn: ngủ ngon giấc không chiêm bao mộng mị,bớt lo lắng phiền não, vui vẻ, tập trung vào công việc đang làm mộtcách tự nhiên. Một sự luyện tâm như vậy sẽ dần tạo ra một phản xạ cóđiều kiện mới thay thế cho những thói quen xấu cũ.

Giáodục học đường của nước ta hiện nay có những mặt ưu và những mặt khuyết,có những điều làm được và những điều chưa làm được. Báo chí đề cậpnhiều đến bệnh chạy theo thành tích, gian lận trong thi cử, đạo đức họcđường xuống cấp… Trước những cám dỗ của văn minh vật chất hiện đại, mộtbộ phận sinh viên, học sinh mất hoặc không có phương hướng, lý tưởngsống, đánh mất truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc; và mất văn hóacũng có nghĩa là mất nước! Những hiện tượng này quả làm nhức nhối chocác bậc phụ huynh, nhà trường và nhà nước vì họ sẽ là những người thaythế và đứng ra gánh vác những trọng trách của đất nước giao phó. Lànhững nhà giáo dục, chúng ta không buồn nản mà phải nhìn thẳng vào thựctrạng và tìm cách giải quyết.

Trong nhiều giải pháp cho những vấn nạn học đường ở nước ta hiện naythì Thiền có thể chăng là một tiềm năng khả thi, một nét đẹp của vănhóa học đường.

TT.Thích Tâm Đức (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam)