Nhờ tâm linh tìm thấy mộ danh tướng triều Trần – Hà Mại

0
215


Tìm được phần mộ của một danh tướng nhà Trần

Saunhiều đợt tổ chức khảo sát, tìm kiếm, dòng họ Hà đã tìm thấy phần mộcủa Thượng tướng Hà Mại (1334-1410), một danh tướng thuộc đời Trần, tạithôn Cứu Quốc, xã Thuần Thiện, huyện Can Lộc (Hà Tĩnh).

ÔngLê Bá Hạnh, phó Giám đốc Bảo Tàng tỉnh Hà Tĩnh, cho biết, có được kếtquả nói trên là nhờ vào sự quyết tâm của dòng họ Hà đồng thời nhờ có sựgiúp đỡ, phối hợp của các cơ quan Bảo Tàng tỉnh Hà Tĩnh, Trung Tâmnghiên cứu tiềm năng con người, Trung Tâm nghiên cứu Bảo tồn Văn hoátín ngưỡng Việt Nam.

Cũng theo ông Hạnh cho biết thêm, trong một số cuốn chính sử còn ghi lại thì Thượng tướng quân Hà Mại,tự là Tông Hiểu (sinh ngày 8/4/1334, tại Hà Nội), là con trai út trongmột gia đình hào trưởng ở miền Bắc Việt Nam. Năm Tân Mão (1351), dướitriều Trần Dụ Tông, Hà Mại thi đỗ quan võ và được bổ nhiệm làm chỉ huyđội quân bảo vệ triều đình… Đến năm 1356, ông được bổ nhiệm làm chỉ huyđội quân bảo vệ vua Trần Dụ Tông đi kinh lý phía Nam nước Đại Việt,trấn Nghệ An. Từ năm 1356 đến 1376, làm tướng chỉ huy đội quân bảo vệbiên giới phía Nam, Đại Việt chống quân Chăm. Năm 1377, trấn thủ xứNghệ An với hàm Thượng tướng quân, tước Thượng vị hầu…

Giáo sư Đào Vọng Đức phát biểu tại tọa đàm về danh tướng nhà Trần Hà Mại. Ảnh: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh.

Năm1398, triều đình nhà Trần xảy ra nhiều biến cố, do đoán trước được sựthanh trừng nội bộ bi thảm do Hồ Quý Ly lộng quyền, Thượng tướng quânHà Mại xin từ quan về ở ẩn tại vùng núi phía Nam Hồng Lĩnh (nay thuộcđịa phận xã Thuần Thiện, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tỉnh) và sau đó lập căncứ địa bí mật kháng chiến chống quân Minh, tiếp tục chỉ đạo cho contrai là Đại tướng Hoàng Bảng Hà Dư (tức Hà Tông Chính) phò nhà Trầnchống giặc Minh xâm lược (1407-1413) và chống triều đình nhà Hồ.

Ôngmất ngày 20/8/1410, thọ 77 tuổi, sau đó để tránh khỏi bị bại lộ rangoài, người thân trong gia đình đã bí mật đưa thi hài ông đi chôn cất.

Ônglà một vị Thượng tướng quân tài ba, đồng thời là nhà chính trị, nhàngoại giao lỗi lạc, suốt cả cuộc đời, ông đã đóng góp to lớn cho sựnghiệp bảo vệ đất nước, bảo vệ nhân dân. Và trong sự nghiệp làm tướng,ông từng được triều nhà Trần sắc phong: Phụ quốc Thượng tướng quân,Thượng Vị hầu, Bắc sứ, Trấn thủ xứ Nghệ An. Triều Lê sắc phong Đoan túcdực bảo Trung Hưng thần. Triều Nguyễn Duy Tân (năm thứ 3) sắc phongĐồng Giang linh ứng thần…

Ngay sau khi phát lộ được phần mộ củaThượng tướng quân Hà Mai, trong ngày 29/6, tại tỉnh Hà Tĩnh, Bảo Tàngtỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp với các cơ quan có liên quan và Ban liên lạchọ Hà (Nghệ Tĩnh) tổ chức Tọa đàm khoa học về Thượng tướng quân Hà Mại.Tại toạ đàm, các Giáo sư: Đào Vọng Đức, Ngô Đức Thịnh, Phan Thị PhiPhi, Hà Vĩnh Tân, ông Hà Văn Sỹ (Phó Ban liên lạc họ Hà Việt Nam)… đềuđã có nhiều bản tham luận, báo cáo khoa học chi tiết về kết quả cũngnhư cuộc hành trình đi tìm mộ và về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp cốnghiến cho đất nước, dân tộc Việt Nam của Thượng tướng quân Hà Mại.

(Theo báo Đất Việt)

Báo cáo chi tiết kết quả tìm mộ Thượng tướng quân triều Trần – Hà Mại (1334-1410)

PGS TS Hà Vĩnh Tân

XinHội nghị cho phép tôi được thay mặt những thành viên tham gia chươngtrình tìm mộ Tướng quân Hà Mại được trình bày bản báo cáo khoa học củađề tài khoa học “Tìm mộ Thượng tướng quân triều Trần Hà Mại” như sau:

I –MỞ ĐẦU

Tướngquân Hà Mại, tự Tông Hiểu là con trai út trong một nhà hào trưởng tạimiền Bắc Việt Nam. Ngài sinh tại Hà Nội ngày 8 tháng 4 năm Giáp Tuất(1334), triều Trần Hiến tông, niên hiệu Khai Hựu năm thứ VI. Năm TânMão (1351) lúc ngài mới 18 tuổi, triều Trần Dụ Tông mở khoa thi quanvõ, ngài dự tuyển và trúng vào hạng ưu, sau đó Ngài được giao chỉ huyvà huấn luyện một đội quân bảo vệ triều đình.

Cả cuộc đời và sựnghiệp của ngài gắn bó chặt chẽ với việc phụng sự đất nước và Triều nhàTrần cho đến tận đến khi mất. Là một vị Thượng tướng quân, đồng thời lànhà chính trị, ngoại giao trên cương vị Trấn thủ Nghệ An, cụ Hà Mại đãcó đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo vệ đất nước của quân dân ta thờinhà Trần trong cuộc chiến tranh giữa hai nước Đại Việt với Chiêm Thànhnhững năm 1376 – 1390 và cuộc chiến đấu chống giặc Minh xâm lược củanhà Hậu Trần những năm 1407 – 1413.

Nhìn lại lịch sử chúng tanhận thấy, cuộc chiến tranh Đại Việt với Chiêm Thành quả là thảm khốcqua sự kiện mở đầu là vua Đại Việt Trần Duệ Tông tử trận tại thành Đồbàn, Chiêm Thành (1377) và kết thúc bằng việc vua Chiêm Thành Chế BồngNga tử trận tại vùng Hưng Yên, Đại Việt (1390).

Cuối năm 1376,quân Trần do đích thân vua Trần Duệ Tông khởi binh đánh Chiêm Thành.Trước khi đi, vua Trần Duệ Tông giao cho Tướng quân Hà Mại làm chỉ huyquân đội chốt giữ bảo vệ phòng tuyến hậu phương trực tiếp của mặt trận.Năm 1377, quân Trần chiếm cửa Thị Nại (Quy Nhơn ngày nay) rồi tiến đánhkinh thành là Đồ Bàn. Vua Chiêm Thành là Chế Bồng Nga đã dùng kế dụquân Trần vào ổ mai phục. Vua Trần Duệ Tông bị tử trận, Hồ Quý Ly, ĐỗTử Bình rút quân về nước.

Nhận thấy thế lực nhà Trần đã bị suyyếu, thừa thắng xông lên, chính vua Chế Bồng Nga nhiều lần đích thânhuy động binh lực tấn công đánh phá Đại Việt điên cuồng bằng cả đườngbộ lẫn đường thủy, với quyết tâm giành lại hai châu Hoan và châu Ái (*).HồQuý Ly nhiều lần đem quân ra trận bị thua, quân Chiêm ba lần chiếm đượckinh thành Thăng Long, vua tôi nhà Trần cả ba lần phải bỏ thành chạy.Quân Chiêm cướp, đốt phá kinh thành rồi rút về. Điều này nói lên phầnnào đất nước ta lúc đó trải qua tình hình gian nan và cuộc chiến khốcliệt như thế nào.

Mặc dù vậy, Trấn thủ Nghẹ An là Thượng tướngquân Hà Mại, xuất thân làm quan võ từ 18 tuổi, là một người rất am hiểubinh thư, địa dư và phong thủy với tính quả cảm và tài thao lược đã tổchức chỉ huy các lực lượng quân dân Đại Việt đoàn kết nhất trí đánh trảquyết liệt, đã lần lượt đập tan các đợt tấn công của địch trên bộ. Sauchiến dịch bảo vệ biên giới thắng lợi Ngài được triều đình phong làm“Phụ quốc, Thượng tướng quân, Thượng Vị hầu và bổ làm Trấn thủ xứ NghệAn” (lúc đó bao gồm cả diện tích của hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh ngàynay).

Năm 1390, Chế Bồng Nga lại đem quân sang đánh nước ta. Lầnnày, tướng trẻ Trần Khát Chân được lệnh đem binh dàn trận trên hai bờsông Hải Triều (sông Luộc ở vùng Hưng Yên ngày nay). Khát Chân sai chĩahỏa pháo nhằm cả vào thuyền Chế Bồng Nga mà bắn. Vua Chiêm trúng đạn tửtrận, quân Chiêm bỏ chạy, và từ đó Chiêm Thành của con Chế Bồng Ngahoàn toàn hàng phục Đại Việt.

Đến năm 1398, tại triều đình nhàTrần xảy ra nhiều biến cố phức tạp. Do đoán trước được sự thanh trừngnội bộ bi thảm do Hồ Quý Ly lộng quyền, tướng quân Hà Mại xin từ quan,về ở ẩn ở vùng núi Hồng lĩnh. Sau này, nơi đây đã trở thành căn cứ địacủa cụ Hà Mại và con trai là Đại tướng Hà Dư cùng nhà Hậu Trần chiếnđấu anh dũng chống giặc Minh xâm lược (1407-1413). Lịch sử ghi lạirằng, cuối cùng, toàn bộ vua tôi nhà Hậu Trần đều tử tiết oanh liệt chứquyết không đầu hàng quân Minh.

Tiếp nối truyền thống uống nướcnhớ nguồn của dân tộc ta, thể hiện nguyện vọng chân thành của nhân dânNghệ An và Hà Tĩnh trong đó có con cháu của Cụ, chúng tôi đã tổ chứcchương trình và đoàn tìm mộ, để cuối cùng đã tìm ra ngôi mộ cổ củaThượng tướng quân triều Trần, Trấn thủ Nghệ An Hà Mại, mà trong đó, sựchỉ dẫn của Tâm linh đóng vai trò quyết định.

II – VIỆC TỔ CHỨC VÀ KẾ HOẠCH CỦA CHƯƠNG TRÌNH

Ban chỉ đạo Chương trình

1- Ông Hà Văn Sỹ – Trưởng ban,
2- Ông Hà Huy Lợi – Phó ban thường trực,
3- Ông Hà Vĩnh Tân – Phó ban, kiêm chủ nhiệm Đề tài khoa học của chương trình.
4- Ông Hà Huy Thanh – Ủy viên thư ký.

Nhà ngoại cảm tham gia chương trình

1 – Bà Trần Ngọc Ánh (Hà Nội)
2 – Bà Nguyễn Thị Hằng (Đồng Nai)

Hội đồng khoa học của chương trình
Baogồm các nhà khoa học thuộc Trung tâm nghiên cứu Tiềm năng con ngườithuộc Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam như sau:

1- GS TSKH Phan Thị Phi Phi, Chủ tịch Hội Đồng Trung tâm;
2- GS Vs Đào Vọng Đức, Chủ tịch Hội Đồng Khoa học (HĐKH) Trung tâm;
3- Nhà báo Nguyễn Thị Tuyết Mai, Ủy viên HĐKH, Phó Giám đốc Trung tâm,
4- PGS TS Hà Vĩnh Tân, Ủy viên HĐKH Trung tâm.

IV – Các bước tiến hành:

Giai đoạn 1 (Từ ngày 01/01/2010 đến ngày 19/03/2010):

Thuthập các thông tin tư liệu về con người, cuộc đời và sự nghiệp Tướngquân Hà Mại theo các nguồn tư liệu từ dòng tộc và tài liệu lịch sử.

Giai đoạn 2 (Từ ngày 20/03/2010 đến ngày 31/05/2010):

-Thu thập thông tin về Tướng Quân Hà Mại từ các nguồn tâm linh với sự trợ giúp của các nhà ngoại cảm.
– Tổ chức các đoàn đi khảo sát thực địa dựa trên các thông tin đã thu thập được.

Giai đoạn 3 (Từ ngày 1/06/2010 đến ngày 20/07/2010):

Phân tích, tổng hợp và đánh giá các dữ liệu, thông tin thu được nhằm xác định chính xác vị trí phần mộ của Tướng Quân Hà Mại.

Hoànthành bản báo cáo khoa học tổng kết chương trình tìm mộ Tướng Quân HàMại, làm căn cứ quan trọng phục vụ cho sự công nhận của các cơ quan cóthẩm quyền.

III – NHỮNG NÉT CHÍNH CỦA CUỘC HÀNH TRÌNH TÌM KIẾM

a- Giai đoạn chuẩn bị:

-Thu thập thông tin về Tướng quân Hà Mại từ tư liệu lịch sử Việt Nam vàgia phả (phần tư liệu gia phả chủ yếu do ông Hà Văn Sỹ cung cấp).

-Chuyến khảo sát thông tin qua nhà ngoại cảm Nguyễn Thị Hằng tại Sài gòndo ông Hà Văn Sỹ thực hiện. Mục đích chuyến đi là kiểm chứng thông tintừ hai nguồn tâm linh độc lập, so sánh để lấy căn cứ khẳng định việcchọn

Trần Ngọc Ánh làm nhà ngoại cảm chính cho chương trình tìm mộ tướng quân Hà Mại này.

b- Giai đoạn khảo sát thực địa:

Điềuđáng nói là, trong các chuyến khảo sát đều có sự kết hợp chặt chẽ giữaĐoàn công tác của Đề tài với nhà ngoại cảm cùng các nhà khoa học nghiêncứu tâm linh. Ở đây, các nhà ngoại cảm đóng vai trò chiếc cầu nối vôgiá với các tâm linh (vô hình nhưng thường hiện hữu bên đoàn người đikhảo sát tìm kiếm) và các nhà khoa học trực tiếp thu thập tài liệu,nghiên cứu phân tích, đồng thời đóng góp nhiều tư vấn khoa học quantrọng cho đoàn.

1/ Chuyến khảo sát đầu tiên tiến hành tại Nghệ An và Hà Tĩnh trong hai ngày 13 và 14 tháng 5 năm 2010.

Đoàngồm: ông Hà Văn Sỹ, ông Hà Huy Lợi, bà Trần Ngọc Ánh, ông Vũ Hùng vàtôi. Đoàn còn có các đại diện của tỉnh đoàn Hà Tĩnh và một số con cháuhọ Hà.

Trước hết, đoàn chúng tôi vào thắp hương tại đền củaĐức Hoàng Mười tại cả Nghệ An và Hà Tĩnh, bên hai bờ sông Lam tại bếnThủy, mục đích là xin Tâm linh Đức Hoàng Mười giúp chúng tôi hoàn thànhtốt đẹp những đợt khảo sát thực địa cho tới khi tìm được phần mộ của cụHà Mại.

Sau đó chúng tôi đến thăm viếng đền thờ bà Nguyễn ThịBích Châu – Hoàng phi của vua Trần Duệ Tông tại hai nơi là thôn HảiKhẩu, xã Kỳ Ninh và xã Kỳ Lợi, bên vịnh Vũng Áng, huyện Kỳ Anh. Nơi màvào năm 1470 trong lần đem quân đi đánh Chiêm Thành giành chiến thắngtrở về vua Lê Thánh Tông cho quân dừng lại, sai người chặt gỗ, gọt đáxây dựng ba toà điện thờ bà và sắc phong cho bà là: “ Chế Thắng phunhân”

Cuối cùng, chúng tôi đến thăm bến thuyền xưa, hiện thuộccảng Vũng Áng ngày nay, nơi mà vua Trần Duệ Tông đã khởi hạm đội lớncủa Đại Việt đi trinh phạt Chiêm Thành năm 1376. Tại đây, vong linh cụHà Mại chỉ cho đoàn chúng tôi chỗ cụ ngày xưa ẩn nấp để trốn khỏi quânthù hùng mạnh truy đuổi gắt gao và tránh đám cháy rừng do chúng đốt đểhòng thiêu sống cụ.

2/ Chuyến khảo sát thứ hai tại Bình Định, Quy Nhơn trong ba ngày 17, 18 và 19 tháng 5 năm 2010.

Đoàn gồm: ông Hà Văn Sỹ, ông Vũ Hùng, bà Trần Ngọc Ánh và tôi.

Chuyếnđi này nhằm khảo sát các địa danh gắn liền với cuộc chiến của quân ĐạiViệt do vua Trần Duệ Tông trực tiếp chỉ huy. Mặc dù đến Bình định cóthể đi bằng máy bay, nhưng vong linh cụ Hà Mại yêu cầu chúng tôi phảiđi đường bộ bằng ô tô. “Cụ” còn nói: đúng ra là chúng tôi phải đi bằngđường thủy từ Hà Tĩnh đến cửa sông Gianh bằng đường thủy sau đó lên đấtliền đi bằng đường bộ giống như cách quân đội Đại Việt đã đi chính phạtChiêm Thành.

Qua sự mách bảo của vong linh cụ Hà Mại và vonglinh cháu Hà Huy Nguyễn Hoàng, đoàn chúng tôi đã lần lượt đi đến cácđịa điểm lịch sử của thành Hoàng Đế, Tháp Bình Lâm thành Thị Nại vàThành Đồ bàn, nơi mà xưa kia đã diễn ra cuộc chiến đẫm máu giưã quânđội Đại Việt do vua Trần Duệ Tông lãnh đạo với quân đội Chiêm Thành dovua Chế Bồng Nga chỉ huy.

Do thời gian báo cáo có hạn, chophép tôi không đi vào chi tiết các thông tin đầy ắp và rất thú vị trongnhững ngày của chuyến đi này.

Điều gặt hái lớn nhất tại nhữngđịa điểm lịch sử tâm linh chúng tôi đi qua tại hai chuyến khảo sát nàycùng những câu chuyện tại chỗ giúp chúng tôi hình dung một cách sinhđộng những sự kiện lớn của cuộc đời Cụ Hà Mại như một vị Tướng quânTrần triều, nhằm hiểu rõ con người, cuộc đời và sự nghiệp của cụ trongmột giai đoạn lịch sử quan trọng mang tính bước ngoặt dẫn đến lần mấtnước đầu tiên sau năm trăm năm độc lập của nước nhà.

3/ Chuyến khảo sát thứ ba tại xã Thuần Thiện, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh trong hai ngày 26 và 27 tháng 5 năm 2010.

Đoàngồm ông Hà Văn Sỹ, ông Hà Huy Lợi, ông Vũ Hùng, bà Trần Ngọc Ánh, anhHà Huy Thanh, cùng các nhà khoa học GS Viện sỹ Đào Vọng Đức, GS Ts sỹPhan Thị Phi Phi và tôi. Lần này tham gia Đoàn còn có nhiều đồng chítrong ban ngành của đảng và chính quyền và các cơ quan chức năng về vănhóa lịch sử của tỉnh Hà Tĩnh và cũng như các đại diện các con cháutrong dòng họ Hà Hà Tĩnh.

Vào lúc hơn 5 giờ sáng, vong hồn củacậu bé Hà Huy Nguyễn Hoàng nhập vào nhà ngoại cảm Trần Ngọc Ánh, hướngdẫn cả đoàn đến đền thờ một vị Tướng họ Võ trong xã Thuần Thiện, đềnghị anh Sỹ xuống xe đứng chờ ở đó, còn cả đoàn đi tiếp.

Vongcậu bé Nguyễn Hoàng dẫn tất cả thành viên còn lại của Đoàn đi bộ xuyênqua làng trên một quãng đường dài chừng hai km. Vào lúc đồng hồ chínhxác 5 giờ 55 phút sáng, cậu bé đã bất ngờ chỉ vào một chiếc miếu nhỏthờ Thần linh, bên cạnh một cây lớn với tàn lá rộng, xum xuê bóng mát,tuyên bố dõng dạc rằng, ngôi mộ của Tướng Quân Hà Mại đang nằm chínhdưới ngôi miếu nhỏ này, trước sự ngạc nhiên và sung sướng tột độ củatất cả những ai có mặt tại vào giờ phút hôm đó. Khi mọi người bắt đầulắng nghe, cậu bé đã nói cho biết thêm nhiều thông tin quý giá về ngôimổ cổ của Tướng quân Hà Mại này.

Sau đó cậu bé dẫn cả đoàn tiếptục khảo sát khu vực xung quanh và đứng đợi tại một gò đất gần phía đậpCù Lây cách chỗ ngôi miếu nhỏ kia chừng vài trăm mét. Vong cháu Hà HuyNguyễn Hoàng thông báo trước rằng, ông Hà Văn Sỹ sẽ được cụ Mại nhậpvào, đi tới phía miếu nhỏ đấy, vậy nên dặn mọi người hãy đứng lại chờxem mọi sự sẽ diễn biến ra sao.

Một lúc sau, từ phía đền thờvị Tướng họ Võ, nơi mà đoàn để anh ở lại – ông Sỹ đi bộ thong thả trêncon đường cái (khác với con đường chúng tôi đã đi) và thẳng tiến vềhướng chúng tôi đang đứng. Tuy nhiên, ông đã không đi tới gặp chúng tôimà rẽ ngang đường tiến thảng tới phần mộ mà cậu Hoàng vừa chỉ chừng 20phút trước đó.

Chúng tôi tất cả đều chạy lại phía ông Sỹ. Đếngần ông Sỹ mọi người nhận ra, quả thật ông Sỹ đã được Cụ Mại đang nhậpvào, và tự mình bước tiếp tới khu mộ. Chúng tôi ai nấy nín thở đi theoCụ với sự trang nghiêm kính cẩn. Một lát sau đó mọi người đều cùngchứng kiến việc Cụ Mại (nhập vào anh Sỹ) bước tới chỉ vào ngôi miếu nhỏ, hai tay giang ra chạm vào miếu và người cụ run lên vì cảm động vồi bừng khóc nức nở:

“Sao lâu thế các con ơi…lâu quá rồi…lâu quá rồi…các con vậy cũng được rồi…” sau khi cầm được lòng cụ lại nói tiếp: “ông cũng vui thôi mà…quá nhiều thay đổi”.Tới đây tôi không thể kể lại bằng lời những giây phút tràn đầy xúc độngvà hạnh phúc của những người cùng đi tìm phần mộ của Tướng quân Hà Mạiđã được chôn và dấu kín gần sáu trăm năm, mà cho tới ngày hôm nay mớiđược tiết lộ cho con cháu cùng xã hội được biết.

Sau một hồilâu bình tĩnh lại và nhìn ra xung quanh, cụ Hà Mại (nhập vào ông Sỹ)tiến tới từng người một, nắm tay và nói chuyện với họ. Tuy không dài,nhưng những lời cụ nói ra đều rất xúc tích, thấm đậm sự hiểu biết vàcảm thông sâu sắc với hoàn cảnh cuộc đời và công việc của mỗi người,động viên họ với tình thương yêu hết mực. Ai ai cũng đều rất xúc động,và tôi tin rằng, suốt đời họ sẽ không thể quên được những hình ảnh vàcâu chuyên mà cụ Hà Mại nói ra lúc đó.

Vong linh cụ Hà Mại còncho chúng tôi biết rằng, phần mộ này của cụ cùng một ngôi chùa nữa ởđây để giữ bí mật phần mộ và thuận cho việc thờ tự, do chắt đích tôncủa cụ là Danh thần Hà Công Trình (đời Lê Thánh Tông, quê ở xã TùngLộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh. Năm Bính Tuất (1466) ông đỗ Nhị giáp tiếnsỹ lúc 32 tuổi, được bổ làm Thượng thư bộ Binh, Quốc tử tế tửu, Nhậpthị kinh diên) khởi xướng và con trai cả của cụ Hà Công Trình là HàHoàng – Tri phủ Diễn Châu hoàn thành việc xây dựng.

Vong linhcụ Hà Mại nói: “Chùa” là cách người dân nơi đây gọi, nhưng đó chính làđền thờ thần linh cai quản vùng đất này chứ không phải là chùa, vì chotới khi bị phá bỏ, ở đấy không có tượng gì cả, chỉ có bát hương. Chùanày từ xưa được đặt tên là Yên lược (chứ không phải “An lạc” như trongcác tư liệu sau này). Từ chùa nhìn lên ta thấy đỉnh Đồng Giang cao nhấttrong 99 ngọn núi Hồng Lĩnh. Đỉnh bên là đỉnh Chùa, ở đây có chùa HươngTích cổ, người ta gọi là Hương Tích tự. Giữa hai đỉnh là cái yên ngựa.Vậy chứ Yên là “yên ngựa” ẩn ýnơi có quân kỵ binh. Lúc đó đây chúng tôi thấy thấm thía ý nghĩa củasắc phong thần “Đồng Giang linh ứng Dực bảo Trung Hưng Thần” mà TriềuNguyễn năm Duy Tân thứ II truy tặng cho Cụ. Hiệu này mang cả nghĩa đenlẫn nghĩa bóng ẩn ý tôn vinh ngài như vị thần cao nhất trong 99 ngọncủa núi Hồng Lĩnh.

Ý thứ hai của chữ Yên là “Yên ổn lâu dài” để bảo vệ được cái phần mộ này, trước việc các triều đại phong kiến tiếp theo trả thù những người phục vụ triều đại trước.

ChữYên còn có một ý nghĩa thứ ba mà cụ Hà Mại cho con cháu được biết chínhlà tên húy của vợ cụ, mà theo truyền thống các đời sau không được gọithẳng. Vợ cụ có tên đầy đủ là Lê Thị Quý Yên.

Chữghép “YÊN LƯỢC” có hàm ý chỉ nơi cụ Hà Mại về ở ẩn khi Hồ Quý Ly cướpngôi của nhà Trần. Tuy cụ về ở ẩn nhưng không phải là “an nhàn khôngmàng thế sự” mà ngược lại là “yên tĩnh để nghiên cứu binh thư yếu lược”làm tham mưu bày kế cho con trai cụ là Hà Dư (tức Hà Tông Chính) tiếptục phò Trần chống giặc Minh và triều đình nhà Hồ. Cả hai cha con, chathì “trong màn trướng” con thì “ngoài chiến trường” sát cánh chặt chẽvà luôn trung thành tận tụy với triều đình nhà Trần, mưu trí dũng cảmtập hợp và xây dựng lực lượng quân đội, chỉ huy chiến đấu lập nhiềuchiến công hiển hách. Do những chiến công đó, năm 1396, cụ Hà Dư đượcTriều đình nhà Trần phong tặng danh tước “Hoàng bảng Đại tướng quân”.Mùa hè tháng tư năm Quý tỵ (1413) trong một trận chiến ác liệt khôngcân sức chống sự tấn công mạnh mẽ của quân Minh do đích thân tướngTrương Phụ chỉ huy, Đại tướng Hà Tông Chính đã ngoan cường chiến đấu vàanh dũng hy sinh trước trận tiền khi vừa tròn 48 tuổi như một trongnhững vị tướng cuối cùng của Triều Hậu Trần nước Đại Việt chống giặcMinh xâm lược.

Thêm thông tin về vợ cụ Hà Mại, mà cũng trongsáng hôm đó được vong linh cháu Hà Huy Nguyễn Hoàng và vong linh của cụHà Mại khẳng định rằng: Ngôi mộ cổ vô danh của Tổ họ Hà, được con cháuhọ Hà bảo vệ, tôn tạo và thắp hương bao nhiêu đời nay, chính là mộ củacụ bà Lê Thị Quý Yên. Đây quả là một tin mang lại cho con cháu dòng họHà Nghệ An – Hà Tĩnh một niềm hạnh phúc và vinh dự khôn tả. Chỉ trongmột thời khắc tuyệt diệu vào sáng sớm ngày 26 tháng 6 năm 2010, họ đãtìm được phần mộ cụ Hà Mại, xác định được phần mộ của vợ cụ, tức là cảhai cụ thủy tổ của họ Hà Hà tĩnh – Nghệ An!

c – Xác định chính xác và tôn tạo bảo vệ phần mộ:

Ngàytháng năm 2010 chúng tôi tiến hành việc đào phần đất bên trên nhằm làmphát lộ phần mộ của cụ Hà Mại tại vị trí, đã được chỉ ra một cách chínhxác vào ngày 26 tháng 5. Công việc này đã được thực hiện với sự thamgia của đông các con cháu trong họ Hà và nhân dân địa phương, dưới sựchỉ đạo trực tiếp của anh Hà Văn Sỹ và Hà Văn Lợi, với sự hướng dẫn khicần thiết của vong linh cụ Hà Mại và vong linh cháu Nguyễn Hoàng.

Vàokhoảng 17 giờ, đoàn chúng tôi bất ngờ đã làm phát lộ được một phía phầnmộ của Ngài, đặc biệt là chữ THIÊN viết bằng chữ Nho trên vách bên củaphần mộ cổ, trước sự chứng kiến của các đồng chí đại diện lãnh đạo, cácban ngành liên quan của tỉnh Hà Tĩnh, cùng toàn thể con cháu họ Hà,chính quyền và nhân dân địa phương.

Đến đây việc tìm kiếm phần mộ Thượng Tướng quân triều Trần HÀ MẠI của chúng tôi chính thức kết thúc.


IV – PHÂN TÍCH – ĐÁNH GIÁ

Việctìm mộ Thượng tướng quân Hà Mại đã thành công như cái đích quan trọngnhất của Chương trình, nhưng những chuyến khảo sát thực địa đã trởthành cuộc hành trình lịch sử tâm linh giúp đoàn chúng tôi hiểu sâuthêm về thân thế, sự nghiệp của cụ Hà Mại trong bối cảnh lịch sử củathời kỳ nhà triều đại nhà Trần đang suy vi với hai cuộc chiến tranh:với Chiêm Thành năm 1376-1390 và nhà Minh 1407 – 1413, dẫn tới việc tạmthời mất nước với quân xâm lược phương Bắc sau 500 năm dành độc lập.

Trongcuộc hành trình này ngoài tìm hiểu về Tướng quân Hà Mại, chúng tôi đượcTâm linh mách bảo thêm về số phận của vua Trần Duệ Tông, vị vua TrầnTriều mà Tướng quân Hà Mại có sự gắn bó về tình cảm sâu sắc nhất. Ngoàira, chúng tôi có điều kiện tìm hiểu thêm về hai người phụ nữ như ngườimẹ Việt Nam anh hùng, gắn bó tất cả tình cảm và cuộc đời với ngườichồng và con thân yêu của mình:

Đó chính là Vương phi NguyễnThị Bích Châu hiệu “ Chế Thắng phu nhân”của vua Trần Duệ Tông. Bà làngười phụ nữ trẻ tuổi xinh đẹp, văn võ toàn tài, là tác giả của bản “Kê minh thập sách” nổi tiếng, theo vua chồng ra chiến trận và cùngchồng hy sinh anh dũng trong chiến trận khốc liệt ở thành Đồ bàn (theotài liệu Sở VHTT Hà Tĩnh).

Người phụ nữ thứ hai là người vợ yêudấu của Tướng quân Hà Mại, bà Lê Thị Quý Yên (chúng tôi mới được biếttên và phần mộ qua vong linh cụ Hà Mại) người phụ nữ hết lòng giúpchồng – Tướng quân Hà Mại và con trai Đại tướng Hà Dư trong sự nghiệpchiến đấu bảo vệ đất nước chống quân xâm lược Chiêm Thành từ phương namvà nhà Minh từ phương Bắc.

Tất cả những thông tin trên mang mộtgiá trị lịch sử văn hóa và tinh thần dân tộc vô cùng quý giá mà chúngta cần khắc sâu trong lòng, suy nghẫm và dạy truyền cho con cháu muônđời sau.

V – KẾT LUẬN

Cuộcđời, thân thế và sự nghiệp của Tướng quân Hà Mại làm toát lên hình ảnhsống động của một vị Thượng tướng quân của Triều nhà Trần trong mộtthời kỳ lịch sử đầy sóng gió của dân tộc ta. Các chiến công của Ngàichứng tỏ ngài là người có tài trị quốc trong cương vị Trấn thủ Nghệ An,có đủ mưu lược trong chiến tranh, biết kết hợp tiến công với phòng thủ.Lúc gặp thời cơ thì dũng mãnh quyết đoán, gặp thời thế bất lợi lại biếtẩn mình để bảo toàn và phát triển lực lượng, đồng thời nghiên cứu binhlược, tình hình để tính kế lâu dài cho đại cục.

Trong sựnghiệp của một vị Thượng tướng quân Triều Trần, cai quản toàn quyềnvùng đất Nghệ An, từng chỉ huy quân dân Nghệ an chiến đấu với quân độicủa những tướng chỉ huy nổi tiếng trong những cuộc xâm lăng như ChếBồng Nga của Chiêm Thành và và Trương Phụ của nhà Minh, quân và dân docụ Hà Mại lãnh đạo chưa hề thất bại, cuối cùng đều tiêu diệt hoặc thamgia đánh đuổi chúng ra khỏi bờ cõi của Nghệ An, Đại Việt thời bấy giờ.Chỉ sau khi ngài mất được ba năm, thì quân đội của nhà Minh, do tướngTrương Phụ trực tiếp chỉ huy, mới tiêu diệt được sự chống cự cuối cùngcủa quân dân Triều Hậu Trần (1407-1413), trong đó có sự hy sinh của Đạitướng Hà Dư, con trai cụ. Như vậy, phải chăng, ta có thể nói ngài (chotới lúc mất) là một trong những vị Tướng quân tài ba, bách chiến báchthắng của lịch sử quân sự oanh liệt của dân tộc Việt Nam ta?!

Ngàicòn là một tấm gương lớn và trong sáng, như một triều thần trọn đời tậntrung quân ái quốc, tận hiếu với dân, là người chồng thương yêu vợ,người cha, người ông luôn quan tâm dạy dỗ con cháu cách đối nhân xửthế, rèn luyện con cháu tiếp bước mình trong sự nghiệp chiến đấu bảo vệtổ quốc.

Tôi xin kết thúc bản báo cáo này bằng lời vong linh cụ Hà Mại từng ân cần căn dặn con cháu đang sống trên trần hôm nay là:

RỒI SAU NÀY (về đây với ta) CÁC CON SẼ THẤY,
CUỘC SỐNG TRÊN THẾ GIAN NGẮN TÍ TẸO!

VẬY HÃY GẮNG LÀM NHỮNG VIỆC CÓ ÍCH
ĐỂ LẠI CHO CON CHÁU VÀ XÃ HỘI MAI NÀY!

Ngẫm nghĩ lời nói này của Ngài, chúng tôi càng thấy rõ ý nghĩa thực tiễn sâu xa của đạo lý “Sống gửi, thác về” mà Đức Phật đã từng thuyết dạy chúng ta.

Thaymặt các thành viên tham gia Đề tài, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chânthành nhất tới các cá nhân, tổ chức và đoàn thể đã nhiệt tình tham gia,giúp đỡ đoàn chúng tôi trong suốt quá trình tìm mộ Thượng tướng quânTriều Trần Hà Mại, mà nếu thiếu sự đóng góp quý báu đó, kết quả nóitrên chắc chắn không thể nào có được.

Cảm ơn sự chú ý lắng nghe của tất cả các quý vị có mặt tại đây ngày hôm nay.

(Can Lộc, Hà Tĩnh, thứ ba, ngày 29 tháng 6 năm 2010)


Ghi chú :

(*)Còn được gọi là châu Ô, châu Rý (hoặc là Lý). Năm 1306, vua Chế Mân củaChiêm Thành dâng hai châu này làm hồi môn, vua Trần Anh Tông đồng ý gảcông chúa Huyền Trân cho Chế Mân. Công chúa Huyền Trân về Chiêm Thành,được phong làm hoàng hậu Paramecvari . Vua Trần Anh Tông sau đổi tênthành Thuận Châu và Hóa Châu rồi đặt quan cai trị cũng như cho di dânsang ở).