Một số cách phân loại nghề nghiệp

0
106

1. Căn cứ vào đối tượng và tính chất của mối quan hệ lao động, E.A. Klimov đã phân thành 5 nhóm nghề chủ yếu:

– Người – Thiên nhiên: đối tượng làm việc của nhóm nghề này là các chất hữu cơ, các quá trình sinh vật, vi sinh vật… như các nghề trồng trọt, chăn nuôi, bác sĩ thú y, trồng rừng…
– Người – Kỹ thuật: đối tượng làm việc là hệ thống các thiết bị kỹ thuật, các nguyên vật liệu, năng lượng… như các nghề lái xe, thợ máy, thợ xây…
– Người – Người: đối tượng làm việc là các nhóm người, con người như các nghề bán hàng, giáo viên, người quản lý…
– Người – Hệ thống ký hiệu: đối tượng làm việc là các con số, ký hiệu, công thức ví dụ như các nghề kế toán, thủ quỹ, lập trình viên…
– Người – Nghệ thuật: đối tượng làm việc là các hình ảnh nghệ thuật như nghề họa sĩ, nhà văn, nhà điêu khắc…

2. Dựa vào tính phức tạp của nghề và quá trình đào tạo người ta chia thành 2 nhóm nghề:

– Nghề phức tạp cần phải đào tạo tại trường lớp. Đây là những nghề đòi hỏi người học phải học tập theo một chương trình bài bản, khoa học, phải vận dụng trí tuệ, kiến thức kỹ năng đã được rèn luyện để làm việc, giải quyết nhiệm vụ đặt ra.
– Nghề đơn giản không cần phải đào tạo bài bản tại trường lớp. Cách thức đào tạo của các loại nghề này thường đơn giản theo kiểu “cầm tay chỉ việc” người biết nhiều truyền thụ cho người biết ít như kiểu dạy nghề trong gia đình…

3. Căn cứu vào yêu cầu của nghề với người lao động, thế giới nghề nghiệp được chia thành các loại chủ yếu sau đây:

– Nghề thuộc lĩnh vực hành chính: gồm những công việc như cán bộ, nhân viên văn phòng, đánh máy, lưu trữ, kế toán, kiểm tra, chấm công, soạn thảo công văn… Nhóm nghề này đòi hỏi sự tận tâm, làm việc có kế hoạch, ngăn nắp.
– Nghề thuộc lĩnh vực tiếp xúc với con người: gồm nhân viên bán hàng, những thầy thuốc, thầy giáo, những người phục vụ khách sạn, những cán bộ tổ chức… Những người này luôn phải có thái độ ứng xử hòa nhã, chân thành, biết quan tâm đến mọi người, lịch sự, tế nhị…
– Nghề thợ, công nhân: nhóm nghề ngày khá phong phú như lái xe, thợ cơ khí, sửa chữa… Nhóm nghề này yêu cầu tính tuy duy kỹ thuật, logic, giỏi về không gian…
– Nhóm nghề kỹ thuật: gồm các nghề như kỹ sư tin học, xây dựng, giao thông, chế tạo máy…. Nhóm nghề này đòi hỏi người lao động phải có kiến thức vững chắc trong lĩnh vực của mình, tiếp cận nhanh các công nghệ hiện đại của nhân loại, tư duy tốt, yêu câu việc, ham học hỏi…
– Nghề trong lĩnh vực văn học nghệ thuật: gồm một số nghề như nhà văn, nhạc sĩ, diễn viên, ca sĩ, nhiếp ảnh, họa sĩ… Nhóm nghề này đỏi hỏi tính sáng tạo cao, có óc thẩm mỹ, năng khiếu…
– Nhóm nghề nghiên cứu khoa học: Nghiên cứu khoa học trong các lĩnh vực như văn học, sử học, toán học, thiên văn học…. Đây là các nghề đỏi hỏi phải có tính sáng tạo, hoạt động trí tuệ mạnh mẽ. Nghiên cứu khoa học đòi hỏi phải khát khao tiếp cận chân lý, trung thực, khách quan…
– Nhóm nghề tiếp xúc với thiên nhiên như chăn nuôi (gia cầm, thủy sản…) trồng trọt, khai thác, trồng rừng… Nhóm nghề này đòi hỏi tình yêu thiên nhiên, hiểu sâu sắc các quá trình sinh trưởng của cây, con giống, có sức khỏe, chịu khó.
– Nhóm nghề trong điều kiện lao động đặc biệt như du hành vũ trụ, thám hiểm. Nhóm nghề này đòi hỏi sự dũng cảm, sức khỏe, thích tìm tòi khám phá…

4. Căn cứ vào hứng thú của người học với các lĩnh vực nghề nghiệp A.E. Gôlômstốc đã phân thành các nhóm nghề như sau:

– Nghề hoạt động trong lĩnh vực vật lý
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực hoá học
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực kỹ thuật điện tử
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực kỹ thuật
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực địa lý – địa chất
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực sinh học và nông nghiệp
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực ngôn ngữ học và báo chí
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực sử học và hoạt động xã hội
– Nghề sư phạm và giáo dục
– Nghề y và hoạt động y tế
– Nghề nội trợ
– Nghề hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật
– Nghề binh nghiệp

Ngoài những cách phân loại kể trên, thế giới nghề nghiệp đa dạng còn một số cách phân chia khác như phân chia thành thành các lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân : nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, giao thông, giáo dục, an ninh, quốc phòng; nghề thuộc lĩnh vực sản xuất vật chất, nghề phi sản xuất vật chất; nghề mang tính sáng tạo và không sáng tạo… Mỗi các phân loại nói trên đều chỉ mang tính tương đối và có những điểm mạnh và hạn chế riêng tuy nhiên chúng có thể bổ sung cho nhau nhằm giúp nhận thức đầy đủ hơn về thế giới nghề nghiệp.

Mai Văn Hải (nguồn: Viện Tâm lý học)