Linh thiêng cổ thụ chốn thiền môn

0
117

Theosử truyện Phật giáo,  thái tử Tất Đạt Đa trên  con đường đi tìm sựgiác  ngộ vĩ đại, đã đến ngồi dưới một gốc cây bồ đề, tự chú tâm suyngẫm, kiên quyết không đứng dậy cho đến khi tìm ra chân lý.

Sau49 ngày thiền định, tâm trí Ngài dần bừng sáng, vô minh đã được đoạndiệt, Ngài tìm ra chánh đạo, con đường dẫn đến an vui và hạnh phúc thựcsự cho nhân loại. Dưới cội bồ đề, thái tử Tất Đạt Đa đã thành Phật, bậcđạo sư của tất thảy chúng sinh. Từ đó, hình ảnh cây bồ đề cổ thụ đã trởthành biểu tượng thiêng liêng của Phật giáo. Ở Hà Nội có 2 cây bồ đềđược tách từ cội cây nơi Phật Thích Ca đắc đạo, giờ đã trở thành nhữngcây đại thụ, cành lá xum xuê, hiện tọa lạc ở chùa Một Cột và chùa TrấnQuốc. Người ta thường gọi 2 cây này là “cây ngoại giao”, vì chúng doTổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad đem sang Việt Nam tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm năm 1958.

caybo-1.gif

Cây Bồ Đề tại chùa Trấn Quốc-Hà Nội

Dường như ở bất kỳ ngôi chùa nào trên đất nước Việt Nam, cũng được bốn mùa che mát bởi những tàng cây cổ thụ, nhiều cây có tuổi hàng trăm năm, thậm chí cả ngàn năm. Ở Việt Nam,ít gặp cây bồ đề, nhưng ta dễ dàng bắt gặp những cây đa cổ thụ, biểutrưng cho sự trường tồn, sức sống dẻo dai. Cây đa còn là biểu tượngthần quyền và tâm linh của con người. Bởi vậy trong từng ngôi làng, câyđa thường có mặt ở nhiều nơi khác nhau, rất ít khi vắng mặt trong cácdi tích, đặc biệt là đình chùa. Đến chùa làng My Dương (Thanh Oai, HàNội) được nghe kể về cây đa cổ thụ trứ danh. Tương truyền, cây đa đượctrồng vào khoảng đầu thời Lý, thân cây rộng cỡ 6-7 người ôm, tán lá xòerộng tới 2 sào đất. Ở trong thân cây mọc ra 2 cây nữa, là cây đề và câygạo, mỗi gốc cây này cũng phải cỡ một người ôm. Cây đa chùa My Dươngtừng nổi danh khắp vùng Hà Đông, dân làng truyền tụng câu ca từ rất lâuđời: “Cây đề mọc giữa cây đa. Cây đa mọc ra cây gạo”. Chỉ tiếc đến năm1977, cây cổ thụ này bị người ta triệt hạ đi, nên cây đa thiêng chỉ còntrong hoài niệm của những người dân làng My Dương.

caybo-2.gif

Cây Đa Chùa Mía

Những cây cổ thụ hàng thế kỷ đứng lặng lẽ trong những ngôi chùa cổ,nhiều khi chúng cao tuổi hơn cả kiến trúc cổ tự, để chứng kiến bao kiếpngười đi qua. Nếu như biết nói, hẳn cây sẽ kể cho ta nghe những câuchuyện trường thiên về niềm vui và nỗi thống khổ của con người. Rấtnhiều cây cổ thụ trong những ngôi cổ tự đã ghi dấu ấn trong lòng dukhách ghé thăm vãn cảnh. Chùa Trăm Gian (Chương Mỹ, Hà Nội) có cả mộtrừng thông cổ thụ hơn 400 năm tuổi. Chùa Trầm (Chương Mỹ, Hà Nội) đượcmệnh danh là chốn lâm tuyền ở thủ đô không chỉ bởi núi và động, mà cònlà vì hàng chục cây cổ thụ phủ xanh khoảng không gian bằng phẳng khoángđạt của sân chùa. Khách đến thăm chùa Mía ở làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây,Hà Nội) sẽ được chiêm bái cây đa cổ thụ tọa lạc sát ngay cạnh tam quan,tán phủ rườm rà, cành lá xum xuê, rễ cây đâm ra tua tủa bám sâu vàolòng đất. Cây đa chùa Mía có tuổi trên 400 năm, được ngợi ca: “Trải bao thế kỷ dầm mưa nắng/ Vẫn đứng an nhiên gác cửa thiền”.Du khách đến chùa Bối Khê (Thanh Oai, Hà Nội) cũng sẽ vô cùng ấn tượngtrước cây đa cổ thụ to lớn, che rợp khoảng sân rộng lớn trước tam quan.Cây đa chùa Bối khê có tuổi hàng trăm năm, chu vi cỡ 4 người ôm, tạonên cảnh quan không gian tĩnh mịch, linh thiêng cho ngôi chùa cổ. PhíaTây chùa Keo, di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, thuộc xã Duy Nhất,Vũ Thư, Thái Bình có 5 cây gạo tuổi hàng trăm năm. Một trong những địaphương đi đầu trong việc bảo tồn những cây cổ thụ, đó là tỉnh NinhBình. Trong số 10 cây cổ thụ giá trị nhất được công bố ở Ninh Bình, có3 cây tọa lạc trong những ngôi cổ tự, ấy là: cây đa lông ở chùa PhiĐế;  cây thị ở chùa Thiên Tôn; cây bàng ở chùa Hưng Long.

caybo-3.gif

 Du lịch ra đảo Ngư ở Cửa Lò (Nghệ An), bất cứ du khách nào cũng sẽvô cùng thích thú khi được đắm mình dưới tán 2 cây lộc vừng cổ thụ củachùa Ngư, đẹp đến độ “buốt mắt”. Đảo nằm cách bờ biển hơn 4km, diệntích chỉ vỏn vẹn 2,5km2, gồm hòn lớn cao 133m, hòn nhỏ cao 88m so vớimặt nước biển. Nơi đón khách lên đảo là bến Chùa, trải dài dưới chânmênh mang một bãi đá cuội vô vàn màu sắc, những viên đá tròn nhẵn bởiđược ngâm rửa hàng triệu năm sóng biển, toát lên vẻ đẹp mê hoặc lòngngười. Tọa lạc cách bến tàu chỉ khoảng trăm mét, một ngôi cổ tự đưa tavào nơi u tịch, thâm nghiêm của chốn thiêng nhà Phật. Không khí mátrượi dưới bóng rừng cây xanh trong khuôn viên chùa cho du khách cảmgiác thoát tục. Phủ kín một khoảng rộng lớn sân chùa, sừng sững 2 câylộc vừng khổng lồ tuổi đã 700 năm. Từng chùm hoa lộc vừng buông xuốngnhư tơ liễu, điểm xuyết nên phong cảnh vô cùng quyến rũ.

caybo-4.gif

Cây dã hương chùa Tiên Lục

Lừng danh nhất trên đất nước ta chính là cây dã hương ở trong khuôn viên chùa Tiên Lục (Lạng Giang, Bắc Giang), được Bách khoa Từ điển Laurouse củaPháp công nhận cây dã hương lớn nhất Việt Nam và xếp vị trí thứ haitrên thế giới (sau cây dã hương Camphrier ở Ấn Độ). Đứng nhìn từ xa,cây dã hương đại thụ ở Tiên Lục nhô cao hẳn trên những màu xanh củalàng quê, vươn mình hùng vĩ, hiên ngang trước thời gian, trước nắng gióvùng đồi. Trên một khu đất rộng chừng vài ngàn mét vuông, tọa lạc ngôichùa cổ kính với những mái đao cong vút chạm khắc công phu, nép mìnhyên ả dưới cây dã hương đại thụ, dáng thẳng bề thế “rễ sâu thấu đất,ngọn xòa vờn mây”.

caybo-5.gif

Cây sứ đại thụ chùa Hoa yên

 

Cây dã hương chùa Tiên Lục có đường kính 2,59m, caokhoảng 40m, tuổi gần 800 năm. Vào thời  Cảnh Hưng (1740-1786), cây dãhương này đã từng được vua Lê ban sắc phong “Quốc chúa đô mộc Dã Đạivương”. Gốc cây ngày nay to cỡ gần chục người ôm. Theo các nhà nghiêncứu, vòng đo điểm to nhất của thân cây là 11m; chỗ nhỏ nhất là 8,3m;lớp vỏ cây trung bình dày 15cm. Tán cây dã hương xòe phủ kín mái chùaTiên Lục, tạo ra một cảnh quan đặc sắc cho một vùng quê giàu di tíchvăn hóa. Hoa dã hương thường nở vào cuối xuân đầu hè, màu vàng nhạt,cánh nhỏ li ti và có mùi thơm tựa hoa dạ lan. Cây dã hương ở chùa TiênLục đã trở thành điểm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách tới tham quanchiêm bái…

Cổ thụ góp phần tạo nên vẻ u tịch, thâm nghiêm chốnthiền môn đồng thời là hồn quê thiêng liêng, nét văn hóa đặc sắc củađình chùa Việt Nam. Vì thế, bảo vệ cổ thụ, giữ gìn di sản không chỉ là trách nhiệm của nhà chùa mà của cả xã hội.