Khi người nông dân trở thành con rể của Hưng Đạo Vương

0
95
Ngũ Lão đang ngồi đan sọt ngoài đường mải nghĩ không biết quan quân trảy đến


Người đan sọt lọt vào “mắt xanh” thánh tướng

Phạm Ngũ Lão sinh năm Ất Mão (1255) tại làng Phù Ủng (nay thuộc huyệnÂn Thi, tỉnh Hưng Yên) đúng vào lúc vương triều Trần đang động viên sứcdân cả nước chuẩn bị cho cuộc chiến đấu chống giặc Nguyên – Mông lầnthứ 2. Ông cùng tuổi với Thượng tướng quân Trần Nhật Duật, hoàng tử thứ6 của vua Trần Thái Tông, chú ruột vua Trần Nhân Tông, cũng là một danhtướng quân kiệt xuất của vương triều.

Sinh thời, hai ông đều mến mộ và kính trọng đức độ, tài năng của nhau.Phạm Ngũ Lão thoạt tiên là gia tướng của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn,một vị thánh tướng của dân tộc Việt. Chính những ngày tháng được rèncặp dưới trướng Hưng Đạo Vương đã giúp ông trưởng thành toàn diện, pháthuy sở trường văn võ của mình để sau này  trở thành vị tướng tài năngkiệt xuất.

Xuất thân của ông đã trở thành huyền thoại  trong dân gian. Chàng trailàng Phù Ủng thuở nhỏ đã có chí khí khác thường, tính tình khảng khái.Khi ở làng có người đỗ tiến sĩ (Bùi Công Tiến) tổ chức ăn mừng, cả làngkéo đến, riêng Ngũ Lão thì không. Người mẹ hỏi con tại sao không đến,Ngũ Lão thưa với mẹ: Chí làm trai phải lập công danh rạng rỡ non sôngmà con chưa lập được bằng người, đi mừng người ta nhục lắm.

Cũng thời gian ấy, Hưng Đạo Vương có việc quân qua vùng đất Phù Ủng,Ngũ Lão đang ngồi đan sọt ngoài đường mải nghĩ không biết quan quântrảy đến. Một người lính dẹp đường quát mãi  thấy anh thanh niên vẫn cứtrầm tư bèn dùng giáo xuyên vào đùi. Máu chảy đầm đìa mà kẻ cản đườngdường như không hay biết. Hưng Đạo Vương đến, lấy làm lạ bèn hỏi đầuđuôi sự việc. Qua đối đáp của chàng trai nông dân, ông đã phát hiện đâysẽ là một vị lương tướng, và sau này đúng là như vậy.

Trở thành “rể quý” của Hưng Đạo Đại Vương

Việc Phạm Ngũ Lão không qua khoa cử mà bằng con đường đặc biệt  đã lọtvào con mắt xanh của vị thánh tướng triều Trần cho thấy  vương triềubấy giờ có cách chiêu mộ hiền tài  thật phong phú, phát huy được sứcmạnh toàn dân. Với tài năng bẩm sinh và chí hướng phi thường, lại đượcđích thân Trần Quốc Tuấn rèn cặp, Phạm Ngũ Lão mau chóng trở thành mộttrong những vị tướng xuất sắc nhất trong hai lần đánh tan giặc xâm lượcNguyên – Mông. Sau này, khi phò tá ba đời vua Trần, ông đã lập nhiềuchiến công trong đánh dẹp quân Ai Lao,  quân Chiêm Thành cũng như cáctù trưởng phản loạn nơi biên giới.

Phạm Ngũ Lão được Hưng Đạo Đại Vương gả con gái cho. Điều này rất hiếmxảy ra trong vương triều Trần. Để làm được điều đó một cách thuận tìnhđạt lý, Trần Quốc Tuấn đã phải giáng con gái Anh Nguyên xuống làm connuôi. Chỉ riêng điều đó đã thấy sự nhìn xa trông rộng, phát hiện vàtrọng dụng hiền tài của Hưng Đạo Vương. Điều đó cũng khẳng định sự tiếnbộ vượt bậc trong thuật dùng người hiền để phát huy sĩ khí cả nướctrong trị quốc và đánh giặc.

Sử gia Phan Huy Chú trong Lịch triều Hiến chương loại chí,phần ghi chép và bàn về các vị tướng tài giỏi đã tôn vinh 16 vị tướngtừ thời Lý đến thời Lê sơ, riêng triều Trần có 4 người là Trần QuốcTuấn, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư và Phạm Ngũ Lão. Điều đó cho thấyngay cả sử quan thời phong kiến vốn luôn bảo vệ tôn thất cũng đã kháchquan nhìn nhận tài năng quân sự của Phạm Ngũ Lão, đã xếp ông vào hàngdanh tướng bậc nhất, khẳng định vai trò vị trí của ông trong các võcông hiển hách của vương triều Trần.

Về các chiến công của ông, theo sử chép thì chủ yếu là trong các lầnđánh dẹp Ai Lao và Chiêm Thành, nhưng thực ra, tài năng quân sự của ôngđã được thể hiện và khẳng định nổi trội ngay từ khi tham gia cuộctrường chinh đánh quân Nguyên – Mông lần thứ hai.

Vị danh tướng làm rạng danh sử sách

Tháng 9 năm 1284, để đối phó với tình hình căng thẳng từ sức ép chiêuhàng của triều đình nhà Nguyên và sự lung lay giữa đánh hay hòa của nộibộ triều Trần, Trần Quốc Tuấn cho tổng duyệt các quân tại Đông Bộ Đầuđể nâng cao sĩ khí toàn quân, củng cố tinh thần chiến đấu của các vuaTrần. Trong cuộc đại duyệt ấy, Trần Quốc Tuấn đã cắt cử bố phòng vàđiều những tướng tài giỏi nhất lên các mặt trận quân sự quan trọng.Phạm Ngũ Lão được giao trọng trách bố trí quân đội bảo vệ vùng biêngiới Đông Bắc, Thượng tướng quân Trần Nhật Duật bảo vệ vùng biên giớiTây Bắc. Điều này cho thấy sự tin cậy tuyệt đối của Trần Quốc Tuấn cũngnhư các vua Trần vào vị tướng trẻ không cùng dòng tộc Phạm Ngũ Lão (khiấy ông mới 30 tuổi).

d
Lễ hội đền Phù Ủng  tưởng nhớ công đức của Phạm Ngũ Lão

Bố trí Phạm Ngũ Lão phòng thủ trên mặt trận Đông Bắc, nơi 50 vạn quândo Thoát Hoan dẫn đầu chuẩn bị đánh sang,  là một tính toán có tínhchiến lược cao, xuất sắc của Trần Quốc Tuấn. Bởi nếu là một vị tướngtôn thất khác thì sẽ rất dễ dao động trước thanh thế quá lớn của quânxâm lược (thực tế lịch sử đã chứng minh, nhiều tôn thất nhà Trần thờiđiểm này đã đầu hàng giặc mà điển hình là Chiêu quốc vương Trần ÍchTắc).

Trên thực tế, những ngày đầu chiến đấu chống lại đội quân xâm lược hùngmạnh, quân ta thất lợi và liên tiếp phải lui binh để bảo toàn lực lượngchờ thời cơ phản kích. Nếu không phải là một tướng giỏi, am tường chiếnlược chiến tranh lâu dài (một chủ trương hết sức đúng đắn của Trần QuốcTuấn) sẽ không thể thực hiện được điều này. Và khi ấy sự thất bại củacả một vương triều là không thể tránh khỏi.

Khi nhận trọng trách phòng thủ hướng chính diện mà tập đoàn quân ThoátHoan tiến đánh ồ ạt như triều dâng thác đổ, Phạm Ngũ Lão đã bố phòng ởcác cửa ải chặn giặc, cùng dân binh đánh những trận đầu tiên khi chúngxâm phạm vào đất đai Tổ quốc. Rồi ông khôn khéo từng bước lui binh theoý đồ chiến lược đã định. Ông đã đem hết tài năng quân sự của mình vàochiến cuộc lui binh thần diệu về Vạn Kiếp sau khi quả cảm đánh giặc tạicác cửa ải Nội Bàng, Chi Lăng…

Trong cuộc lui binh chiến lược có ý nghĩa sống còn này, Phạm Ngũ Lão đãbộc lộ là một tướng tài kiệt xuất. Rồi chiến sự tiếp tục bất lợi, TrầnQuốc Tuấn phải phò hai vua bỏ Thăng Long, trong khi  đạo quân của ToaĐô từ Chiêm Thành đánh ra phía Bắc, phá vỡ ải Nghệ An đang tràn raThanh Hóa khiến cục diện chiến tranh thập phần nguy ngập với quân ta.Lúc đó, theo mệnh lệnh của Trần Quốc Tuấn, Phạm Ngũ Lão lập tức đi tiênphong trong đội quân của Thượng tướng Trần Quang Khải tác chiến trênmặt trận mới chống lại  Toa Đô, một tướng tài lão luyện của quân Nguyên- Mông.

Ngoài sự cầm quân tài giỏi của Trần Quang Khải trên mặt trận này, phảinói đến công lao xuất sắc của Phạm Ngũ Lão. Khi ấy, danh tiếng tướngquân Phạm Ngũ Lão khiến giặc luôn khiếp sợ. Trong những tháng ngày tácchiến gian khổ với đại quân Toa Đô, kinh nghiệm chiến trường cùng vớisự dày dạn của binh sĩ đã cho Phạm Ngũ Lão một niềm tin tất thắng. Cụcdiện chiến tranh khi ấy đã ở vào thế giằng co và quân địch sau thếthượng phong ban đầu đã sinh kiêu ngạo, bê trễ.

Thời cơ tổng phản công đã tới. Sau chiến thắng Hàm Tử quan trọng đậptan đội hải thuyền hùng hậu của nguyên soái Toa Đô, Trần Quốc Tuấnquyết định tập kích Chương Dương. Phạm Ngũ Lão lĩnh ấn tiên phong dướisự chỉ huy trực tiếp của thái sư Thượng tướng Trần Quang Khải sử dụngđường thủy tiến đánh Chương Dương, nơi tập trung phần lớn thủy quân vàkỵ binh địch. Trận đánh đã diễn ra hết sức khốc liệt, Phạm Ngũ Lão dẫnđầu các tráng sĩ cảm tử trên những chiến thuyền giấu sẵn chất nổ và đồdẫn lửa xông thẳng vào những hạm thuyền của Nguyên – Mông mặc đại bácbắn như mưa, khói lửa mù mịt trong tiếng Sát Thát vang lên ghê rợn.

Đội cảm tử áp sát đốt thuyền giặc, những tiếng nổ kinh thiên động địa,lửa cháy, đầu rơi, máu chảy, cả một biển lửa bùng lên. Trong ánh lửa,Phạm tướng quân cùng các dũng sĩ xông lên thuyền địch với một thế mạnhkhông gì ngăn nổi. Sau trận Chương Dương, Trần Quốc Tuấn biết ThoátHoan tất phải bỏ kinh thành tháo chạy, đã cắt cử Phạm Ngũ Lão, dẫn quânmai phục bên cánh rừng cửa ải Nội Bàng, truy kích tàn quân của ThoátHoan. Tàn quân Nguyên – Mông lại một phen táng đởm kinh hồn dưới tài bốtrận của Phạm Ngũ Lão.

“Văn thơ thao lược, muôn thuở ngợi hùng tài…”

Phạm Ngũ Lão là vị tướng luôn có mặt ở những trận quyết chiến quantrọng và luôn tự mình xông lên giết giặc làm gương cho ba quân tướngsĩ. Cuộc đời ông là cuộc đời gắn liền với chiến trận và những chiếncông vang dội. Theo tấm gương của Hưng Đạo Đại Vương, ông luôn yêu línhnhư con, đồng cam cộng khổ với họ. Trên chiến trường thì cực kỳ dũngcảm, khi rèn quân lại hết sức nghiêm minh, tự mình làm gương, biết pháthuy các sở trường, địa hình, thời tiết… để giành chiến thắng.

Bàn về ông, Lê Quý Đôn từng nói: “Phạm Ngũ Lão là người trong trẻo,cứng rắn, cao thượng, thanh liêm, có phong độ như kẻ sĩ quân tử đời TâyHán, thật không phải người tầm thường có thể theo kịp được. Bởi vì nhàTrần đãi ngộ sĩ phu rộng rãi mà không bó buộc, hòa nhã mà có lễ độ, chonên nhân vật trong một thời có khí tự lập, hào hiệp cao siêu, vững vàngvượt ra ngoài thói thường, làm rạng rỡ trong sử sách, trên không hổ vớitrời, dưới không thẹn dưới đất”.

Tài năng, đức độ, công lao và uy tín của Thượng tướng quân Phạm Ngũ Lãođã đi vào lịch sử và được nhân dân các thế hệ, nhất là quê hương ôngtôn thờ mà đỉnh cao là lễ hội đền Phù Ủng hằng năm tưởng nhớ công đứccủa ông.Có nhiều nơi khác cũng thờ ông, đặc biệt trong các đền thờ HưngĐạo Đại Vương thường có cả tượng thờ ông, một danh tướng xuất sắc đượcĐức Thánh Trần phát hiện và rèn cặp. Tại đền Phù Ủng ở Thủ đô Hà Nội,nơi vọng thờ Phạm Ngũ Lão có đôi câu đối cổ ca ngợi tài đức và sựnghiệp kỳ vĩ của ông như sau:

Văn thi thao lược, thiên cổ tịnh hiền hào, dược thạch minh bi, hải hồ vịnh sử.
Mông – Thát, Chiêm – Lao, nhất thời giai úy phục, Trần triều kỷ tích, Việt quốc lưu danh.

Tạm dịch:

Văn thơ thao lược, muôn thuở ngợi hùng tài, lời răn khắc đá, biển sông ca vịnh.
Nguyên – Mông, Chiêm – Lào, một thời đều úy phục, triều Trần ghi công, sử Việt lưu danh.

Đó cũng là tấm lòng ngưỡng vọng của nhân dân dành cho ông, vị tướng xuất thân từ nông dân.

(Theo Phùng Văn Khai – ANTGCT)