Hiệu ứng thoả hiệp xã hội (3)

0
154

Những nhân tố liên quan đến hiện tượng thoả hiệp:

Có thể phân các nhân tố liên quan đến hiện tượng thoả hiệp, cụ thể hơn là thúc đẩy hoặc hạn chế sự xuất hiện của hiện tượng này, thành 3 nhóm: những đặc điểm tâm lý cá nhân – nhân cách; các đặc điểm của nhóm và các đặc điểm hoàn cảnh [4].

Các công trình nghiên cứu đã cho thấy rằng, các đặc điểm cá nhân – nhân cách như đặc điểm trí tuệ, khả năng lãnh đạo, khả năng chịu đựng stress, tính tích cực xã hội và tinh thần trách nhiệm, mức độ phát triển tự ý thức v.v… là những đặc điểm liên quan chặt chẽ với tính thoả hiệp ở con người. Người ta cũng thấy rằng phụ nữ dễ thoả hiệp hơn nam giới.

Theo kết quả nghiên cứu của Shaw M.E. giữa tính thoả hiệp và lứa tuổi có mối quan hệ phụ thuộc. Ông nghiên cứu các nhóm lứa tuổi khác nhau từ 7 đến 21 tuổi và thấy rằng, nhóm tuổi có tính thoả hiệp ở mức cao nhất là nhóm 12 – 13 tuổi, sau đó tính thoả hiệp giảm dần. Nghiên cứu của A.P. Xopicov lại cho một kết quả hơi khác. Các nhóm nghiệm thể tham gia nghiên cứu của ông thuộc các lứa tuổi từ 7 đến 18. Các kết quả thu được đã đưa ông đến kết luận rằng, mức độ thoả hiệp giảm dần theo lứa tuổi, và ở lứa tuổi 15 – 16 là có biểu hiện thấp nhất. Sau lứa tuổi này người ta không thấy có sự thay đổi đáng kể trong xu hướng giảm tính thoả hiệp.

Trong số các đặc điểm nhóm có ảnh hưởng đến hành vi thoả hiệp của các thành viên có thể kể đến độ lớn của nhóm, cấu trúc của các kênh giao tiếp bên trong nhóm, mức độ cố kết của nhóm và đặc điểm cấu trúc của nhóm. Chẳng hạn, một số nghiên cứu chỉ ra rằng, tính thoả hiệp tăng lên khi số lượng đa số thành viên có cùng một kiểu trả lời trong nhóm đạt đến 3 – 4 người. Nhưng nếu chỉ một người trong số đó có ý kiến khác với ý kiến của đa số còn lại thì tỷ lệ nghiệm thể có hành vi thoả hiệp giảm đi rất nhiều. Theo kết quả nghiên cứu của Shaw, tỷ lệ đó giảm từ 33% xuống còn 5,5%.

Người ta thấy có mối quan hệ phụ thuộc dương tính giữa tính thiếu tập trung của các kênh giao tiếp trong nhóm hoặc mức tăng độ cố kết của nhóm với mức tăng của hành vi thoả hiệp. Tính thuần nhất của nhóm theo một đặc điểm nào đó cũng có tác động rõ rệt đến hành vi thoả hiệp của các thành viên. Những nhóm thuần nhất theo một đặc điểm nhất định thường có tính thoả hiệp cao hơn các nhóm không thuần nhất. ảnh hưởng của tính thuần nhất của nhóm theo một đặc điểm nào đó lên tính thoả hiệp của các thành viên phụ thuộc vào chỗ đặc điểm đó có ý nghĩa như thế nào đối với việc giải quyết vấn đề có liên quan đến hành vi thoả hiệp. Ngoài ra, đánh giá của “chủ thể ngây thơ” với tư cách là thiểu số trong nhóm về mức am hiểu vấn đề của bản thân cũng như mức am hiểu vấn đề của đa số còn lại cũng là một nhân tố quan trọng có ảnh hưởng đến hành vi thoả hiệp. Nếu “chủ thể ngây thơ” có niềm tin rất cao vào sự am hiểu của mình, thì điều đó sẽ làm giảm sự phụ thuộc của anh ta vào ý kiến của đa số. Ngược lại, sự phụ thuộc tăng lên khi “chủ thể ngây thơ” đánh giá cao sự am hiểu của đa số trong nhóm.

Nhiều đặc điểm khác nhau của hoàn cảnh có ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ thoả hiệp của các thành viên trong nhóm. Chẳng hạn, các thực nghiệm đã cho thấy rằng, khi giải quyết vấn đề, nếu các thành viên trong nhóm ngồi ở những vị trí “mặt đối mặt” với nhau trong một phòng thì mức độ thoả hiệp sẽ cao hơn so với hoàn cảnh, khi mà “chủ thể ngây thơ” ngồi cách biệt ở phòng khác, không nhìn thấy “những kẻ đồng loã”, mà chỉ nghe được qua máy nghe những câu trả lời giống nhau của họ.

Người ta còn thấy có mối tương quan rõ rệt giữa độ khó của vấn đề cần được giải quyết và mức độ thoả hiệp. Theo các kết quả nghiên cứu của Blake và Mouton, mối tương quan đó có giá trị bằng 0,58 đối với nam và 0,89 đối với nữ. Vấn đề cần phải giải quyết càng khó thì mức độ thoả hiệp càng lớn.

Đặc điểm hoạt động của nhóm cũng là một nhân tố có ảnh hưởng tới mức độ thoả hiệp. Những nghiên cứu của A.P. Xopicov cho thấy rằng, mức độ thoả hiệp của các em thiếu niên tham gia ban nhạc cao hơn mức độ thoả hiệp của các em khác đồng lứa, không tham gia ban nhạc đến hai lần. Trong khi đó tính thoả hiệp của các em trong đội thi học sinh giỏi toán – lý lại rất thấp.

Trong thực tế, hành động thoả hiệp của một cá nhân bao giờ cũng chịu ảnh hưởng cùng một lúc của nhiều nhân tố khác nhau.

Hoa Lê (VTLH)