Giải mã cội nguồn dân tộc Việt

0
125
Dịp giỗ Tổ, chỉ trong mười ngày đền Hùng đón hàng triệu lượt khách hành hương – Ảnh: Quốc Hội

Theo tư liệu khảo sát của Viện Văn hóa nghệ thuật ViệtNam, tại 47 làng/thôn ở tỉnh Phú Thọ, những nơi thờ tự mang đích danhtên gọi thờ vua Hùng đã và đang hiện tồn 43 đình, sáu đền. Không chỉ ởPhú Thọ, đền thờ Hùng Vương còn có rất nhiều ở Nghệ An, Khánh Hòa, ĐồngNai, TP.HCM… và kể cả ở Mỹ.

Nhiều nhà nghiên cứu đã từ lâu chứng minh sự hiện diệncủa Hùng Vương trong tiến trình lịch sử 2.000 năm trước thông qua cáctư liệu cổ – trung đại, các phát hiện về mặt khảo cổ học quanh khu vựcđền Hùng. Nhìn nhận Hùng Vương là biểu tượng hay sự thật lịch sử vẫn làmột chủ đề gây nhiều bàn cãi trong hội thảo.

Hùng Vương – một biểu tượng của lòng yêu nước

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hữu Nhàn (PhúThọ) cho rằng Hùng Vương tồn tại trong cả tư liệu lịch sử lẫn huyềntích và truyền thuyết. “Lịch sử được gửi gắm, chồng lớp lên nhau thôngqua các câu chuyện. Giới khoa học cũng đưa ra những cứ liệu, dẫnchứng… Tuy nhiên, từ rất lâu Hùng Vương đã trở thành một biểu tượngvề cội nguồn dân tộc”.

GS.TS Ngô Đức Thịnh trong báo cáo tổng luận của mìnhđã khẳng định: “Hình tượng Hùng Vương vượt lên mọi sự thật lịch sử đểtrở thành một biểu tượng. Biểu tượng còn cao hơn cả sự thật lịch sử.Chuyện 100 trứng không phải là sự thật nhưng thông qua hình tượng ấy,người dân Việt Nam đã tạo ra được một cộng đồng cố kết với nhau. Tônthờ Hùng Vương chính là tôn thờ chủ nghĩa yêu nước của dân tộc ViệtNam”.

GS.TS Tưởng Vi Văn (Đại học quốc gia Cheng Kung, lãnhthổ Đài Loan) cũng cho rằng ngoài sự thật lịch sử về xuất thân thì còncó một sự thật lịch sử khác, đó là từ lâu Hùng Vương đã trở thành biểutượng về nguồn cội của người Việt Nam, là tấm gương phóng chiếu của tụcthờ cúng tổ tiên.

Còn PGS.TS Jo Caust (giám đốc Trung tâm quản lý vănhóa và nghệ thuật tại Đại học Nam Úc) chia sẻ: “Trong xã hội hiện nay,nhiều lớp trẻ coi “twittering”, lướt “facebook” quan trọng hơn mặt đốimặt, các lễ hội văn hóa và việc giữ vững các phong tục cổ xưa dường nhưkhông có vai trò gì nếu không được tái dựng như các trò chơi máytính… thì tục thờ cúng tổ tiên có thể là chiếc cầu nối giữa các thếhệ với nhau”.

Đừng để người dân vô cảm với di sản

“Lễ hội đền Hùng từ tục thờ dân gian và lễ hội làng đãnhanh chóng biến thành một lễ hội dân tộc – quốc gia. Tuy nhiên, việcphát triển về mặt quy mô này đã dẫn đến rất nhiều bất cập như: sự canthiệp quá sâu của các kịch bản được xây dựng và đạo diễn “hoành tráng”,những diễn văn lặp lại nhàm chán lấn át cả những truyền thống có từngàn đời của dân chúng.

Người dân từ chủ thể sáng tạo của lễ hội đã trở thànhngười đi xem, người bán hàng dịch vụ, người gánh lễ thuê… Không gianlễ hội nhưng đâu đâu cũng có hình ảnh, sự kiện quảng cáo núp dưới danhnghĩa lễ vật dâng vua Hùng…” – phát biểu có phần gay gắt của TS PhạmVăn Dương (Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam) đã nhận được rất nhiều ý kiếntán đồng.

TS Lê Thị Minh Lý (cục phó Cục Di sản Bộ VH-TT&DL)cũng cho rằng nếu bảo tồn di sản phi vật thể không hợp lý, người dân sẽvô cảm với di sản. Bà Lý nói: “Việt Nam có sự đứt quãng trong bảo tồndi sản nên di sản đã nghèo đi rất nhiều. Bởi vậy, cho phép phục hồi disản nhưng phải đảm bảo các điều kiện như phục hồi trên cơ sở không bịađặt, phải phục vụ cuộc sống hiện đại và được cộng đồng chấp nhận, thựchành, duy trì và trao truyền cho thế hệ sau…”.

“Di sản cũng giống như một cánh đồng đẹp, một người đithì thành lối mòn, nhiều người đi thì thành đại lộ. Một ngày nào đócánh đồng sẽ hỏng và di sản cũng sẽ mất đi. Vì vậy, phải biết cân nhắcgiữa bảo tồn và phát triển du lịch” – TS Lê Thị Minh Lý cảnh báo.

Vào dịp giỗ Tổ, chỉ trong 10 ngày đền Hùng đón hàngtriệu lượt khách hành hương, trong khi đền chùa vẫn thế từ hàng trămhàng nghìn năm qua. Lượng người lớn, nhu cầu lớn, xung quanh đền Hùnghình thành cả một khu vực dịch vụ khá ồn ào và nhếch nhác. PGS.TS LươngHồng Quang (Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam) cho rằng tín ngưỡng thờHùng Vương đang đứng trước rất nhiều thách thức.

Lượng người hành hương về đền Hùng quá lớn, trong khicơ sở vật chất và nơi thờ cúng không đủ đáp ứng. Sự phát triển quánhanh, quá mạnh của nhu cầu thờ cúng và đối tượng thờ cúng dẫn đến tìnhtrạng quá tải, vượt quá năng lực của những người quản lý. Hơn nữa,không gian thực hành tín ngưỡng thờ Hùng Vương đang bị biến đổi rấtnhiều.

Đền Hùng ở California (Mỹ)

Những năm 1980, một nhóm người Việt đến định cư ởthành phố San Jose (California, Mỹ) đã thành lập Hội Hùng Vương với mơước xây dựng một ngôi đền thờ ông Tổ Việt Nam ở Mỹ. Năm 1993, ngôi đềnthờ Quốc Tổ Hùng Vương có tên gọi đền Hùng đã được hoàn thành.

Ngôi đền có diện tích 45m2 gồm ba cung, cung giữa thờvua Hùng, hai cung bên cạnh thờ Hai Bà Trưng và Đức Thánh Trần. ÔngNguyễn Thanh Liêm – một trong những người xây dựng ngôi đền – cho biếtcác bô lão người Việt trên đất Mỹ thắp hương hằng ngày trong ngôi đền.Vào các buổi sáng chủ nhật, đền tổ chức nghi thức cúng tổ. Mỗi năm, đềnHùng ở California có các lễ quan trọng như: giỗ Tổ Hùng Vương, giỗ HaiBà Trưng, giỗ Đức Thánh Trần…

“Ngôi đền ở nước Mỹ được dựng nên để hương khói cho tổtiên, giữ cho truyền thống nhớ về cội nguồn dân tộc được trường tồn.Bởi vì cuộc sống ở nước ngoài khiến ngày càng ít người biết đến tổtông, thậm chí nhiều người trẻ còn không biết vua Hùng là ai. Đó là mộtthách thức mà những người Việt ở Mỹ đang gặp phải” – ông Liêm nói.

HÀ HƯƠNG (TTO)