Giải mã bí ẩn giấc mơ của Quốc sư Khuông Việt

0
132
Hình tượng Tì-sa-môn thiên vương trong Phật giáo.


Trong thân thế và sự nghiệp của sư Khuông Việt, vị Tăng Thống đầu tiêncủa Phật giáo Việt Nam, có một tình tiết lạ lùng được truyền tụng. Đólà một giấc mơ mang nhiều sắc bí ấn của nhà sư. Trong giấc mơ, một vịthần từ xưng Tì-sa-môn Thiên vương đã báo mộng cho sư Khuông Việt về .Khi tỉnh dậy ông đã cho tạc tượng thần theo đúng như đã thấy trong mộngđể thờ. Sau này, khi quân Tống xâm lược đất nước, sư Khuông Việt đã xinsự trợ giúp của Tì-sa-môn để đẩy lùi quân địch.

Giấc mơ của sư Khuông Việt đã gây nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu ở Việt Nam. Tại Hội thảo Quốc sư Khuông Việt và Phật giáo VN đầu kỷ nguyên độc lập đượctổ chức tại Học viện Phật giáo Việt Nam mới đây, tiến sĩ Nguyễn ThanhTùng, ĐH Sư phạm Hà Nội, đã diễn giải khá chi tiết về giấc mơ này.

Cầu xin sức mạnh thần linh để đánh giặc

Quốcsư Khuông Việt (933 -1011) tên tục là Ngô Chân Lưu, vốn dòng dõi NgôQuyền, thuở nhỏ theo học Nho, lớn lên theo đạo Phật. Ông thuộc thế hệthứ tư của Thiền phái Vô Ngôn Thông.

Năm971, ông được vua Đinh Tiên Hoàng ban hiệu là Khuông Việt đại sư; năm973 được phong chức Tăng Thống (đứng đầu Phật giáo cả nước).

Ông là vị Tăng thống đầu tiên của Phật giáo Việt Nam, đồng thời cũng lànhà văn hóa, chính trị, ngoại giao lớn dưới hai triều Đinh, Lê.

Theo Tiến sĩ Thanh Tùng, giấc mơ Khuông Việt được ghi lại khá chi tiết trong tác phẩm Thiền Uyển Tập Anh,một cuốn sách cổ của Phật giáo Việt Nam ghi lại các tông phái Thiền họcvà sự tích các vị Thiền sư nổi tiếng vào cuối thời Bắc thuộc cho đếnđầu triều Trần.

Theo đó, dưới triều vua Lê Đại Hành, sư Khuông Việt đặc biệt được kínhtrọng, phàm các việc quân quốc triều đình nào sư cũng đều được tham dự.Sư thường đi chơi ở núi Vệ Linh, quận Bình Lỗ. Thích cảnh trí đẹp đẽ,thanh u ở nơi đây nên dựng am để ở. 

Tại đây, một đêm sư nằm mộng thấy một vị thần mặc áo giáp vàng, taytrái cầm thương vàng, tay phải đỡ ngọn bảo tháp, theo sau là hơn chụcquân hầu tướng mạo hung dữ. Vị thần đến trước mặt sư và nói: “Ta làTì-sa-môn Thiên vương, những người theo ta là Dạ xoa. Thiên đế có sắcchỉ sai ta đến nước này giữ cương giới để cho Phật pháp được thịnhhành. Ta có duyên với ngươi nên đến đây để báo cho ngươi biết”.

Sư kinh hãi thức dậy, nghe trong núi có tiếng gào thét, lòng rất lấylàm lạ. Đến sáng, sư vào núi thấy một cây cổ thụ cao chừng mười trượng,cành lá xúm xuê, phía trên có đám mây lành bao phủ. Sư nhân đó thuê thợđốn cây ấy, lấy gỗ tạc tượng thần theo đúng như đã thấy trong mộng, đểthờ.

Năm Thiên Phúc thứ nhất (981), quân Tống sang xâm lược nước ta. Vuabiết chuyện này, liền sai sư đến đền cầu đảo (cầu xin sức mạnh thầnlinh) để thần phù hộ cho cuộc chiến. Quân giặc kinh hãi trước khí thếcủa người Việt, rút về giữ sông Hữu Ninh, lại thấy sóng gió nổi lên,giao long nhảy nhót, sợ hãi tan chạy…

Giấc mơ của sư Khuông Việt đã gây nhiều tranh cãi trong giới nghiêncứu. Các công trình bài viết, lý giải nguồn gốc, ý nghĩa giấc mơ nàychủ yếu xoay quanh hình tượng Tì-sa-môn thiên vương. Những thắc mắcđược đặt ra như Tì-sa-môn Thiên vương là ai? Tại sao Khuông Việt lạinằm mơ thấy vị thần này?… 

Quay ngược lại lịch sử, Tì-sa-môn Thiên vương (Vaisravana) là một vịthần có nguồn gốc xa xưa từ Ấn giáo, sau này du nhập cả vào Phật giáo,giữ vai trò của một vị thần bảo hộ và thần tài. Bên cạnh đó, vị thầnnày cũng cai quản loài Dạ xoa (một loài ma quỷ dữ tợn theo quan niệmPhật giáo) nên được gán cho những đức tính “vũ dũng”, “thiện chiến” vàđược coi như một Chiến thần (thần phù hộ chiến tranh).

Trong quá trình truyền bá văn hóa, tục thờ Tì-sa-môn đã được đưa vàoTrung Quốc. Tục này đã rất phổ biến từ thời Đường (618-907), mở rộngsang thời Ngũ Đại Thập Quốc (907-969) và đến cuối thời tống (960-1279)thì đạt đến sự toàn thịnh. Thậm chí, vào thời Tống, gần như mỗi chi độidoanh trại của quân đội đều có dựng “Thiên vương đường” để cầu đảo.

Thời Khuông Việt sống là giai đoạn chuyển giao các triều đại Đương -Ngũ Đại Thập Quốc – Tống. Hơn nữa, lúc đó nước Việt mới tách ra khỏiphương Bắc sau ngàn năm lệ thuộc chưa lâu, ảnh hưởng văn hóa Đường Tốngcòn khá trực tiếp. Bởi vậy, có thể nói tín ngưỡng Tì-sa-môn thiên vươngđược đưa xuống từ phương Bắc.

Khi du nhập vào Việt Nam, Tì-sa-môn trở thành thần bảo vệ Phật pháp vàquốc gia Việt Nam, thể hiện ở việc vị thần này đáp lại lời cầu đảo củaKhuông Việt giúp Lê Đại Hành đánh tan quan Tống. 

Mặt khác, bên cạnh sự ảnh hưởng văn hóa phương Bắc, với động thái “nhờcậy” Tì-sa-môn thiên vương, rất có thể sư Khuông Việt đã dùng sách lượcgậy ông đập lưng ông, dùng chính tín ngưỡng được quân nhà Tống ưachuộng để để khích lệ quân đội Việt chiến thắng quân giặc.

Thành Bình Lỗ và kịch bản bảo vệ tổ quốc

Một câu hỏi khác được đặt ra từ giấc mơ Khuông Việt, đó là vì sao sưKhuông Việt lại mơ thấy Tì-sa-môn thiên vương ở núi Vệ Linh, và đặcbiệt là quận Bình Lỗ chứ không phải nơi nào khác? Và quận Bình Lỗ làđịa danh nào trong lịch sử?

Lật lại sử sách, trong nhiều bộ chính sử, địa danh thành Bình Lỗ đãxuất hiện từ thời Đinh, thời Lê Đại Hành. Các nhà sử học ngày nay đãchứng minh, sự hiện diện của thành Bình Lỗ trong chiến dịch chống Tốngcủa Lê Hoàn và thực sự đã có một trận Bình Lỗ đóng vai trò then chốttrong thắng lợi chung của công cuộc chống Tống năm 981.

Từ bối cảnh lịch sử này, có thể đặt ra giả thiết: Phải chăng trong giaiđoạn giao thoa giữa nhà Đinh và Tiền Lê, trước sự lăm le xâm lược củanhà Tống, rất có thể Lê hoàn đã mật sai Khuông Việt đến khảo sát để xâydựng thành Bình Lỗ chống giặc. Và đương nhiên, khi xây thành người tacần đến một vị thần bảo hộ thành trì. 

Có lẽ từ nhu cầu đó, Tì-sa-môn thiên vương đã được Khuông Việt lựachọn. Và để hợp lý hóa sự lựa chọn đó, một giấc mơ đã được dựng lên.

Núi Vệ Linh, quận Bình Lỗ lại nằm ở phương Bắc so với kinh đô Hoa Lưlúc bấy giờ. Áp dụng vũ trụ quan Phật giáo, có thể suy luận, ở đâyKhuông Việt đã ngầm so sánh, đề cao vua Đinh, Lê như là Đế Thích (Thiênđế) ở trong Phật giáo, có Tì-sa-môn thiên vương hộ vệ ở phía Bắc để giữgìn biên cương đồng thời cũng nhằm mở rộng ảnh hưởng của Phật pháp.

Vì sao sư Khuông Việt lại được chọn cho công việc này, Đương nhiên vìông là Tăng thống, chức sắc tôn giáo cao nhất của đất nước thời bấygiờ. 

Có thể nói, việc sư Khuông Việt qua giấc mơ huyền thoại  đưa Tì-sa-mônthiên vương hiện diện trong lịch sử – văn hóa nước Việt  là một trongnhững đóng góp của ông trong việc xây dựng, củng cố vương quyền và bảovệ đất nước. 

Mặt khác, giấc mơ Khuông Việt cũng cho thấy sự giao lưu văn hóa sôiđộng, cũng như sự gạn lọc tinh tế của văn hóa Việt trước trước nhữngnền văn hóa ngoại lai cho phù hợp trình độ nhận thức của quốc gia, dântộc của quốc gia trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.


Hồng Quân (baodatviet)