Đường về hạnh phúc

0
116

Cái gần gũi với đời sống chúng tanhất là hơi thở. Nó là đối tượng mà chúng ta dễ có điều kiện để tiếpxúc. Nhưng thực ra, trong mỗi chúng ta, mấy ai đã tiếp xúc với hơi thở,và mấy khi chúng ta trở về với hơi thở trong chính ta. Trở về với hơithở của chính ta như thế há không phải là một bước thành công lớn củasự thực tập hay sao?

Hơi thở là cái bình thường nhất, và cũng là mầu nhiệm nhất. Nó cùng vớitrái tim tạo nên căn bản sự sống, gắn liền trực tiếp với sinh mạng củachúng ta. Bởi vậy, điều chính yếu của sự sống là trái tim và hơi thở.

Phép quán niệm hơi thở giúp ta trở về với thực tại, trở về với sự sốngcủa chính mình, nhận chân được sự hiện hữu và giá trị của sự sống. ĐứcPhật dạy: “Quý vị khất sĩ! Phép quán niệm hơi thở, nếu được phát triểnvà thực tập liên tục, sẽ đem lại những thành quả và lợi lạc lớn, có thểlàm thành tựu bốn lãnh vực quán niệm; bốn lãnh vực quán niệm nếu đượcphát triển và thực tập liên tục, sẽ làm thành tựu bảy yếu tố giác ngộ;bảy yếu tố giác ngộ nếu được thực tập liên tục sẽ đưa đến trí tuệ vàgiải thoát.” (kinh Quán niệm hơi thở, trích Thiền môn Nhật Tụng 2000,Thiền sư Nhất Hạnh dịch, Nxb Tôn giáo, 2004. tr 36).

Hơi thở là sự sống mầu nhiệm, là phương thức thần diệu để rũ bỏ nhữngtâm hành ràng buộc trong ta như bực bội, gắt gỏng, lo âu, sợ hãi, vànghi ngờ… Nếu chúng ta quán chiếu thật sâu từng hơi thở, thì chúng tasẽ thấy hơi thở này là hơi thở của cha mẹ, tổ tiên, ông bà, là hơi thởcủa dòng họ tâm linh và huyết thống; là hơi thở của giang sơn tổ quốc,của mọi người và mọi loài.

Khi chúng ta sống có ý thức trong từng hơi thở thì khi ấy chúng ta sẽcảm thấy rất hạnh phúc. Chúng ta cảm thấy mừng vui, khi biết rằng mìnhcó phước báo hơn các sinh vật khác, và có hạnh phúc hơn những ngườiđang giam hãm tù đày.

Bởi vậy, khi đón nhận hơi thở, chúng ta phải biết cách trân quý, nuôidưỡng và chăm sóc hơi thở ấy, rồi từ đó mới có thể vun trồng bằng cáchnào đó để cho thân và tâm được an tịnh, biết rõ mọi cảm thọ và vạn phápđang diễn ra.

Khi theo dõi hơi thở một cách có ý thức thì chúng ta sẽ làm chủ đượctất cả những hành động của thân, biết rõ tường tận mọi trạng thái đangxảy ra trong thân, nhận diện được sự giả hợp và biến chuyển của nó.Càng thực tập, thì toàn thân của chúng ta càng trở nên an tịnh, khôngcòn phải lao theo những tiếng gọi đời thường, không còn tạo ra nhữngngục tù giam hãm chính bản thân mình và những người chung quanh. Quánniệm về hơi thở trên lĩnh vực thân thể, trước hết là phát khởi ý thứcvề hơi thở: “Thở vào với ý thức minh mẫn là mình đang thở vào, thở ravới ý thức minh mẫn là mình đang thở ra”. Trở về với hơi thở có ý thứcsẽ đưa ta trở về với chính ta, sẽ giúp ta tiếp xúc với sự sống mầunhiệm trong ta và chung quanh ta.

Lại nữa, từ sự thực tập quán niệm hơi thở, chúng ta có thể nhận diện,quán chiếu các cảm thọ đang có mặt trên thân và tâm. Biết rõ các cảmthọ (dễ chịu, khó chịu và trung tính) này do đâu mà có, nó đang hiệndiện như thế nào, hậu quả của nó ra sao,… thì chúng ta sẽ thoát ra đượcmọi sự khống chế của thân hành; có một cái nhìn thấu triệt, có một tâmhồn bao dung. “Tôi đang thở vào và làm an tịnh cảm thọ trong tôi; tôiđang thở ra và làm an tịnh cảm thọ trong tôi”.

Tới đây, ta bước sang lĩnh vực quán niệm tâm ý. Quán chiếu về tâm ý nhưvậy, có nghĩa là quán chiếu về các loại dục vọng; đó là ngũ dục: tàidục (ham giàu sang), sắc dục (ham dâm sắc), danh dục (ham danh vọng),thực dục (ham cao lương mỹ vị), thùy dục (ham ngủ nhiều). Ngoài ra,hành giả còn quán niệm để thấy rõ tâm của mình có thiện căn hay khôngcó thiện căn, quán niệm về tình trạng ô nhiễm hay thanh tịnh của tâmhành, quán chiếu về tâm có giải thoát hay không có giải thoát… Sự thựctập quán niệm hơi thở sẽ giúp cho hành giả thâu nhiếp tâm ý, làm chotâm ý được an tịnh, vượt khỏi mọi tham đắm cũng như mọi chán ghét đốivới cuộc đời. Từ đó tâm của hành giả mới trở nên mát dịu, thấy rõ đượctrời xanh, mây trắng. “Ta đang thở vào và có ý thức về những hoạt độngtâm ý trong ta, ta đang thở ra và có ý thức về những hoạt động tâm ýtrong ta; ta đang thở vào và làm cho những hoạt động tâm ý trong tađược thanh tịnh, ta đang thở ra và làm cho những hoạt động tâm ý trongta được thanh tịnh.” (kinh Quán niệm hơi thở).

Lại nữa, khi quán chiếu về hơi thở một cách sâu sắc, thì hành giả sẽphát kiến được tính duyên sinh, vô thường và vô ngã của vạn pháp. Nhờthấy được như thế, nên tâm của hành giả không còn ý tưởng tham cầu,vướng mắc đối với vạn pháp, vượt ra ngoài mọi cực đoan của cuộc đời.“Ta đang thở vào và quán chiếu tính vô thường của vạn pháp, ta đang thởra và quán chiếu về tính vô thường của vạn pháp; ta đang thở vào vàquán chiếu về bản chất không sinh diệt của vạn pháp, ta đang thở ra vàquán chiếu về bản chất không sinh diệt của vạn pháp.” (kinh Quán niệmhơi thở).

Khi hành giả đã thực sự an trú trong phép quán thân trong thân, quáncảm thọ trong cảm thọ, quán tâm ý trong tâm ý, quán đối tượng tâm ýtrong tâm ý, thì lúc ấy năng lượng chánh niệm được thành tựu, tinhtiến, tỉnh thức trong mọi động thái của thân và tâm, và hành giả bắtđầu đạt được yếu tố thứ nhất là Niệm. Niệm là yếu tố đầu tiên trong bảyyếu tố giác ngộ, làm nền tảng để phát triển những yếu tố giác ngộ vềsau này. Niệm luôn luôn ghi nhận và biết một cách rõ ràng những trạngthái định và tuệ (chỉ và quán) ở nơi tự tâm. Trên nền tảng này, hànhgiả tiếp tục quán chiếu để quyết trạch (trạch pháp) về các pháp. Quyếttrạch tức là dùng trí tuệ để chọn lựa và biết rõ pháp nào là pháp đưađến cảnh giới sanh tử, pháp nào thì đem lại an lạc và hạnh phúc.

Sau khi đã chọn pháp hành đúng lý và cơ, hành giả tiếp tục nỗ lực thựchành thường xuyên theo pháp đã chọn ấy, để tâm luôn thăng tiến ở trongđời sống giải thoát và giác ngộ, đó là Tinh tấn.

Khi hành giả đi vững chãi và bền bỉ trên con đường Chánh đạo, thì tâm hành giả phát khởi niềm vui, yếu tố Hỷ lạc thành tựu.

Hành giả tiếp tục an trú trong trạng thái hỷ lạc, cảm thấy thân và tâmnhẹ nhàng, an tịnh và linh hoạt. Đây là giai đoạn mà hành giả đã làmchủ được trạng thái vui, buồn, yêu, ghét… và bắt đầu vượt trên nhữngthứ đó. Bấy giờ, yếu tố thứ năm được sinh khởi và phát triển, đó là yếutố Khinh an.

Sau khi đạt được yếu tố khinh an, hành giả tiếp tục thực tập và đi vàoĐịnh một cách dễ dàng. Tâm của hành giả hướng đến và an trú vào một đốitượng duy nhất, không còn tán loạn. Mỗi bước chân, mỗi hơi thở, mỗi cáinhìn… tất cả đều an trú trong định, rồi đến và đi một cách thong dong;không còn bị ràng buộc bởi những lề lối eo hẹp của đời thường, mang lạisự tĩnh lặng, an lạc, tự do và thảnh thơi. Lúc này yếu tố thứ bảy thànhtựu, đó là Hành xả. Hành xả tức là các pháp vận hành thuộc về tâm sở đãbị loại trừ, tâm của hành giả hoàn toàn ở trong các trạng thái an tịnhvà thuần nhất.

Khi đã đạt được bảy yếu tố giác ngộ này rồi, thì hành giả sẽ bước nhữngbước thảnh thơi, thừa hưởng được sự mát mẻ của dòng suối thương yêutrên con đường trở về bến bờ giác ngộ, xem sự thịnh suy trong cõi phùdu chỉ như hạt sương trên đầu ngọn cỏ.

Phương pháp Quán niệm hơi thở là phương thức thực tập thiền quán cănbản nhất, mà bất cứ ai muốn đi vào con đường hạnh phúc đều phải kinhqua; là phương pháp quán sát vạn pháp mà không có định kiến nào. Cứquán sát đi, đừng có một ý niệm phân biệt, phán đoán hay lượng định đốivới các pháp mà ta đang quán chiếu; có như thế thì tự tính của các phápấy mới hiển lộ. Và có như vậy ta mới đạt được sự bất sinh, bất diệt,tương tức và tương nhập; trở về tiếp xúc với những hiện tượng mầu nhiệmcủa cuộc sống như một buổi mai đẹp trời, một đêm trăng thu, một đóa hoavàng tươi, v.v…

Nguồn:tapsanphapluan