Dưới bóng cây vô ưu

0
178

HoaSala hay Tha la, còn gọi là hoa đầu lân mang ý nghĩa thiêng liêng đốivới Phật Giáo Nguyên Thủy và Nam Tông, gắn bó với những sự kiện quantrọng trong cuộc đời của Đức Phật Thích Ca.

Nhưcây Bồ Đề trong Phật Giáo Đại Thừa, Sala thường trồng trong các sânchùa Nam Tông ở Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Lào và một sốchùa Khmer Nam Bộ. Tín đồ Hindu Giáo Ấn Độ cũng xem cây sala thiêngliêng và thường trồng nơi đền thờ thần Shiva. Do kết cấu cả chùm hoatrông giống rắn thần (naga), mỗi bông là đầu và miệng phùng mang chephần nhụy trung tâm có hình một lingam của thần Shiva và nhiềushivalingam nhỏ bao quanh, nên được gọi là Nagalingam hay “hoaShivalingam”. Hình tượng này làm ta liên hệ đến con rắn hổ mang chínđầu bảo vệ Đức Phật trong lúc ngài ngồi nhập định 49 ngày dưới cội câybồ đề. Hoa sala có mùi rất thơm, hương tỏa xa thanh thoát, được xem làloài hoa vô ưu hay ưu đàm. Sala nở rộ tượng trưng cho Phật Pháp(Dharma), và Đức Phật cuối cùng đã chọn giữa bóng hai cây này (songthọ) để nằm nghỉ và đi vào Niết Bàn.

Trong phù điêu nghệ thuật Phật Giáothường mô tả thân mẫu Đức Phật là Hoàng Hậu Maya sinh nở trong vườnLumbini, khi bà đưa cánh tay phải lên vịn cành hái một đóa hoa sala vàđã hạ sinh Thái Tử Siddhartha. Hoa sala mọc từng chùm trực tiếp từ thâncây chứ không mọc từ cành hay ngọn như những loài hoa khác, khiến ta cóthể lý giải về biểu tượng Đức Phật được sinh ra từ cạnh sườn của HoàngHậu Maya. Hình tượng nữ Yashi (Dạ xoa) thân thể với vẻ đẹp lý tưởng đầygợi cảm, nàng đang đứng dưới bóng cây sala với bàn tay phải với lấycành cây, thường thấy mô tả trong nghệ thuật điêu khắc cổ. Thuật ngữsalabhanjika nguyên thủy gắn bó với lễ hội phồn thực “hái hoa sala”,điêu khắc thể hiện những hình tượng đồng nhất người nữ với cây, nhất làcây hoa sala. Ở Ấn Độ, ngày nay cây sala vẫn được thờ cúng, đặc biệtvới những cặp hiếm muộn.

Sala có thể mọc cao lên đến 15m, tênkhoa học là Couropita Guianensis, thuộc họ dầu (Dipterocarpaceae). Hoachỉ mọc từ thân chính, có màu cam lẫn đỏ thắm và hồng, và mọc thànhchùm trên cọng dài có khi tới 3m. Quả to tròn màu xám (hình thù nhưtrái đạn thần công nên tên tiếng Anh còn gọi là Canon-ball tree) có mùihắc khó ngửi, muốn trồng thành cây phải đợi hạt bên trong thối đi mớinảy mầm, rồi bổ quả thối ra để lấy hạt trồng. Quá trình này diễn rađúng theo quan niệm phồn thực về sinh, diệt và tái tạo trong Ấn Giáo. ỞSài Gòn, có thể thấy một số cây sala trồng trong Chùa Già Lam, Thảo CầmViên, Tao Đàn, Khu du lịch Bình Quới … Trong văn chương, bài thơ ĐâyTha La Xóm Đạo của Vũ Anh Khanh, mô tả một xóm đạo thuộc vùng nổi tiếngvề “cây ngọt trái lành” ở Tây Ninh, cho thấy có sự giao thoa giữa cácđạo Hindu, Phật Giáo và Thiên Chúa Giáo ở một vùng đất vốn thuộc vănhóa Khmer.

Thuật ngữ “sala song thụ” trong tiếngPhạn nghĩa là sự kiên cố. Khi Phật nhập diệt, hai cây “sala song thụ”cũng như người, chúng đau buồn và lá đều biến thành màu trắng như mộtrừng chim hạc. Kinh Đại Bát Niết Bàn kể rằng trên đoạn đường cuối cùngtrong chuyến vân du về Câu Thi Na (Kushinagara) cùng với A Nan Đa, vịthị giả của mình, Đức Phật bảo: “Này A Nan Đa, ta cảm thấy mệt mỏi quávà muốn nằm nghĩ, hãy trải tấm tọa cụ ra giữa hai cây sala, đầu hướngvề phương Bắc”. Và khi Ngài nằm xuống thì hai cây sala bỗng nở hoa mặcdù lúc đó không phải là mùa ra hoa. Rồi những đóa hoa tươi thắm làmthành một cơn mưa hoa ngọt ngào, dịu mát như để tiễn đưa đấng Đạo Sư vềvới cảnh giới chân như muôn thuở.

Một số hình ảnh về hoa sala các nước trong khu vực:

Đây là một số ảnh về hoa sala Thái Lan:

Hoa sala Miến Điện, màu đẹp nhất: