Đòn sấm sét làm bạt vía quân Thanh

0
126
Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, lập tức thống lĩnh đại quân Tây Sơn tiến ra Bắc
 

Đánh cho nó chích luân bất phản

Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn.
 
Những câu trên đây trích từ lời của Quang Trung hiệu triệu tướng sĩ tạiThanh Hóa, nói lên tư tưởng đánh tiêu diệt triệt để của người anh hùngáo vải. “Phương lược dã được tính sẵn” của Quang Trung, trước hết làđáp ứng với yêu cầu đánh nhanh, thắng nhanh.

Những mối lo lớn và tầm nhìn chiến lược của Nguyễn Huệ

Vào cuối năm 1788, tại Phú Xuân, Nguyễn Huệ còn có hai mối lo lớn: nộibộ phong trào Tây Sơn đã có những rạn nứt sâu sắc trong quan hệ giữaNguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ. Với sự nhìn nhận chiến lược thiển cận và tâmtrạng đa nghi, hẹp hòi, Nguyễn Nhạc tỏ ra muốn hạn chế quyền hạn và ảnhhưởng của Nguyễn Huệ. Tính quyết đoán, năng động sôi nổi với tầm nhìnchiến lược rộng rãi sâu sắc của Nguyễn Huệ đã ngày càng làm cho NguyễnNhạc lo lắng.

Mặt khác, thừa cơ Nguyễn Huệ đang bận giải quyết những vấn đề chính trịvà quân sự phức tạp ở Đàng Ngoài, trong khi Nguyễn Lữ tỏ ra bất tài,Nguyễn Ánh đã thu thập tàn quân đánh chiếm lại Gia Định. Với tầm nhìnsâu xa của mình, Nguyễn Huệ đã thấy lực lượng của Nguyễn Ánh như là”quân thù” nguy hiểm vì đằng sau chúng còn có những lực lượng “TâyDương” tức thực dân Pháp.
 
Riêng về Bắc Hà, theo sau đại quân Thanh là bè lũ Lê Chiêu Thống có thểtăng cường lực lượng quân ngụy và khôi phục bộ máy cai trị cũ của triềuLê nhằm phục vụ cho quân Thanh. Mặt khác, theo thời gian, đạo quânThanh có thể tổ chức, xây dựng hệ thống phòng ngự lâm thời của chúngtại Bắc Hà, tạo thành bàn đạp chiến lược để chuẩn bị tiến đánh xuốngphía Nam.
 
Triều Thanh dưới quyền thống trị củaKiền Long đang ở vào thời kỳ cường thịnh. Đế quốc Thanh mở rộng biêncương đến tận Ngoại Mông, Tân Cương, Thanh Hải, Tây Tạng. Tiềm lựctriều Thanh lớn lao, khí kiêu của Kiền Long ngùn ngụt. Như vậy, để dậpnát ý chí xâm lược của kẻ thù, phải đánh những đòn tiêu diệt khiến chobọn chủ mưu ngự trị tại Yên Kinh phải kinh hồn, bạt vía.
 
Từ Phú Xuân, tầm nhìn chiến lược của Quang Trung bao quát từ ThăngLong, đến Gia Định, toàn bộ lãnh thổ đất nước ta từ Bắc chí Nam, thấusuốt đến tận Yên Kinh và đến tận phương Tây – nơi xuất phát của chủnghĩa thực dân đang dòm ngó đất nước ta.
 
Xét từ bối cảnh tình hình trong nước và ngoài nước vào thời đó, phươnglược tiến đánh của Quang Trung phải nhằm giải quyết yêu cầu tiêu diệttriệt để và nhanh chóng quân Thanh xâm lược. Yêu cầu của tình hìnhthích ứng với sở trường trong thiên tài quân sự Nguyễn Huệ; hai nhân tốnày tác động lẫn nhau, tạo nên cơ sở cho kế hoạch tác chiến của QuangTrung nhằm đại phá quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy.

Tôn Sĩ Nghị: thua vì thiển cận và chủ quan

Ngày 15 tháng 1 năm 1789, đại quân Tây Sơn tập kết tại Tam Điệp. Sosánh lực lượng lúc ấy, quân Thanh có khoảng 29 vạn; đại quân Tây Sơn(sau khi được bổ sung trên đường hành quân tại Nghệ An, Thanh Hóa) cókhoảng 10 vạn. Phía quân Thanh lúc ấy có kỵ binh với hàng vạn ngựa,được trang bị cả pháo đặt trên các bờ lũy, các đồn. Phía quân Tây Sơnđược trang bị loại hỏa hổ khá lợi hại và có đoàn voi chiến trên 100con.

Tôn Sĩ Nghị chiếm ưu thế lớn về quân số. Nhưng có những nhược điểm tấtyếu của một đạo quân xâm lược: lực lượng bị phân tán trên không gianchiếm đóng, trước hết trên các trục đường giao thông nối liền ThăngLong với hậu phương của chúng; tiếp đấy là bị phân tán trên hệ thốngtuyến phòng giữ lâm thời, bị chia thành cụm đóng quân – dù rằng các cụmđó được nối với nhau trong một thế trận liên hoàn có thể tiếp ứng chonhau. Đã bị phân tán thành cụm thì mỗi cụm có thể bị tiến công, có thểbị tiêu diệt từng cụm một.
 
Có thể nói, ưu thế về quân số của quân Thanh dã vấp phải mâu thuẫn tậptrung và phân tán. Bị nhân dân ta chống cự lại, chúng vừa phải chốnggiữ cả phía trước mặt lẫn hai bên sườn và phía sau lưng. Các cụm đóngquân của chúng dù không cách xa nhau nhiều nhưng vẫn ở vào thế bị côlập, chơ vơ, bị các xóm làng của ta bao bọc, chia cắt. Về mặt thế trậnbố trí lực lượng, quân Thanh không thể tránh được nhiều kẽ hở, nhiềuđoạn yếu để có thể bị đẩy vào thế đối phó bị động khi bị đối phươngtiến công.
 
Bên cạnh quân Thanh, còn có đạo quân ngụy của Lê Chiêu Thống với quânsố vài vạn tên. Tuy nhiên, đây chỉ là một đạo quân ô hợp, theo đóm ăntàn, tập hợp từ những tàn quân của họ Trịnh, mang sẵn mặc cảm khiếp sợquân Tây Sơn.

 
Như vậy, nhìn về thế đất của Tổ quốc,tại khu vực đại quân Thanh chiếm đóng từ thành Thăng Long đến các vùngxung quanh, nhân tố không gian không phải dễ dàng nằm dưới sự chi phốicủa Tôn Sĩ Nghị. Đúng là tên tướng Thanh có trong tay 20 vạn quân,nhưng số lượng đó bị chia thành từng mảnh để đóng rải trên một khu vựcchiếm đóng rộng rãi mà trên thực tế chúng chưa kiểm soát được nhân dântrong vùng.
 
Về thời gian chiến lược, khi đại quân Tây Sơn đã tập kết tại Tam Điệpthì cũng vừa vào dịp tháng Chạp ta – Tết Kỷ Dậu đã hiện ra trước mắt -Tôn Sĩ Nghị lại vừa chiếm được Thăng Long một cách dễ dàng. Dưới conmắt của nhà Thanh, đại quân Thanh ở vào thế tiến công, thế của “thiêntriều” đem quân đi hỏi tội Nguyễn Huệ. Còn về phía Tây Sơn thì bị đặtvào thế kẻ chống đỡ. Tâm lý của quân Thanh lúc đó là tận hưởng các lạcthú trên đất mà chúng đang chiếm đóng.
 
Chính vì thế, vào thời điểm cụ thểnày, chịu tác động của phong tục tập quán đối với tâm lý, Tôn Sĩ Nghị,vốn không phải một danh tướng mà chỉ là tổng đốc Lưỡng Quảng, tất nghĩđến việc cho đại quân Thanh nghỉ ngơi ăn Tết linh đình rồi sau Tết mớixuất quân.
 
Khi tên Việt gian Lê Quýnh xin tiếnquân nhanh, Tôn Sĩ Nghị đã hóm hỉnh trả lời: “Việc gì mà phải vội vãnhư vậy ? Ví như thò tay lấy đồ vật ở trong túi, đến sớm thì lấy sớm,đến muộn thì lấy muộn đó mà thôi. Bây giờ đã sắp hết năm, đại quân xaxôi đến đây, cần phải nghỉ ngơi không nên đánh vội”.
 
Thế là Tôn Sĩ Nghị đã để yếu tố thời gian chiến lược tuột khỏi taymình, chuyển thời gian tác chiến thành thời gian hưởng thụ cho toàn đạiquân Thanh. Từ ngày tiễn táo quân, tướng và binh sĩ Thanh đã “ngày càngchơi bời, tiệc tùng, không để ý gì đến việc quân… mặc cho quân lính cácđồn tự tiện bỏ cả đội ngũ đi lại lang thang không còn có kỷ luật gìcả”. Còn bọn bù nhìn Lê Chiêu Thống thì “làm lễ phong ấn” (tức là cáiấn nghỉ việc ăn Tết) vào ngày 25 tháng Chạp âm lịch, các quan cùng quânlính cũng đều cho phép nghỉ mười ngày để cùng vui xuân.
 
Thế là về phía quân Thanh, nhân tố thời đã chi phối chặt chẽ hai nhân tố lực và thế.
 
Về thế, các cụm quân co lại trong vòng doanh trại, châu đầu trong cácbàn tiệc, bãi cờ bạc, tổ chức bị xé lẻ thành những cá nhân say sưa lúytúy, “ngọn cờ nghiiêng ngả, trống canh trễ tràng”. Khói pháo, men rượu,máu mê bài bạc đã làm cho quân Thanh rệu rã cả về tinh thần, thể xáclẫn đội ngũ. Thế trận của chúng co lại, dễ trở thành đứt đoạn và chơivơi từng quãng, từng cụm.
 
Với đại quân Thanh, ba yếu tố lực, thế, thời không được kết hợp vớinhau mà chống đối lại nhau trong bối cảnh chiến lược được tạo ra từnhững điều kiện khách quan đến những quyết định và hành động chủ quancủa phía Tôn Sĩ Nghị.
 
Ở đây, yếu tố thời trong những ngày Tết Kỷ Dậu nổi bật lên như một tửhuyệt của đại quân Thanh. Nếu vào những ngày thường, khi một nơi nàotrong tuyến phòng thủ của quân Thanh bị tiến công, các nơi khác có thểđược điều động để ứng cứu kịp thời thì vào những ngày Tết, toàn bộ lựclượng lại cùng lâm vào “cơn say” Tết, không ở vào tình trạng sẵn sàngchiến đấu để có thể phản ứng nhanh chóng và nhạy bén.
 
Cái thế trận mà Tôn Sĩ Nghị đã bỏnhiều công phu xây dựng từ vòng đai chung quanh Thăng Long đến sôngGián Khẩu không là chỗ dựa vững chắc cho lực lượng đại quân Thanh màlại phơi bày những chỗ yếu, những sơ hở chí tử của chúng.

Kế hoạch tác chiến chặt chẽ của Quang Trung

Tất cả những yếu tố chiến lược trên đây đã nằm gọn trong “phương lượcđã được tính sẵn” , trong những tính toán chiến lược của Quang Trungngay từ khi xuất quân tại Phú Xuân và được hoàn chỉnh dần trên đườnghành quân đến Tam Điệp qua những tin tức được thu thập kịp thời và tàiquan sát nhạy bén. Sự đánh giá tình hình đúng đắn, chính xác của QuangTrung về tương quan địch, ta khi người anh hùng áo vải đã đến Tam Điệplà cơ sở cho kế hoạch tác chiến tài tình của ông nhằm tiêu diệt gọn đạiquân Thanh trong thời điểm những ngày Tết Kỷ Dậu.
 

d
Bảo tàng Quang Trung tại Bình Định

Nhằm thực hiện mục tiêu tiêu diệt toàn bộ đại quân Thanh trong một thờigian ngắn vài ngày, Quang Trung giành lấy hai nhân tố không gian vàthời gian chiến lược về phía mình, tạo thành lợi thế, nâng sức mạnh củaphía Tây Sơn lên gấp bội, đẩy sức mạnh của phía quân Thanh tụt xuốngnhiều lần, chuyển hóa tương quan lực lượng có lợi về phía Tây Sơn, quamột kế hoạch tác chiến vượt xa khả năng dự toán thiển cận của Tôn SĩNghị.
 
Quang Trung chia đạo quân làm 5 đạo, với những nhiệm vụ cụ thể như sau:
 
– Đạo quân chủ lực đảm nhiệmhướng tiến công chủ yếu do Quang Trung trực tiếp chỉ huy, gồm có bộbinh, tượng binh, kỵ binh với Đại tư mã Ngô Văn Sở, Nội hầu Phan VănLân chỉ huy Tiên phong, Hám hổ hầu Chiêu Viễn tướng quân là người đãtừng chiêu tập hàng vạn tân binh ở Thanh Nghệ, đốc xuất hậu quân làmđốc chiến. Đạo quân chủ lực này là cánh chính binh đánh thẳng vô mặtvào mặt trận chính của quân Thanh trên dường phía Nam kinh thành ThăngLong.
 
– Đạo quân thứ hai do Đô đốcĐặng Tiến Đông chỉ huy được xem là cánh kỳ binh, lực lượng tuy khôngnhiều nhưng cơ động nhanh chóng, thực hiện cách đánh tạt ngang sườn. TừTam Điệp, đạo quân này hành quân theo đường thượng đạo, từ Nho Quan,xuyên qua Mỹ Đức (Hà Tây), đến Nhân Mục (Mọc, nay thuộc huyện Từ Liêm -Hà Nội) để bất ngờ ập xuống bao vây tiêu diệt đạo quân Sầm Nghi Đốngđóng ở Đống Đa, ra qua cửa Tây Nam (Ô chợ Dừa – Đống Đa, Hà Nội) thọcsâu vào tận cung Tây Long, chỉ huy sở của Tôn Sĩ Nghị bên bờ sông Hồng.
 
– Đạo quân thứ ba do Đô đốcBảo chỉ huy, đi theo đường Sơn Minh (huyện Ứng Hòa, Hà Tây) ra làng ĐạiÁng, phía Tây Nam đồn Ngọc Hồi, để phối hợp với đạo quân chủ lực, tiếncông Ngọc Hồi.
 
– Đạo quân thứ tư là đạo quânthủy do Đô đốc Tuyết chỉ huy, có nhiệm vụ vượt biển tiến vào sông LụcĐầu, tiêu diệt quân cần vương của Lê Chiêu Thống ở Hải Dương rồi tiếnlên uy hiếp sườn phía Đông của đại quân Thanh đóng tại Thăng Long.
 
– Đạo quân thứ năm do Đô đốcLộc chỉ huy, cũng theo đường thủy tiến vào sông Lục Đầu rồi tiến đếncác hạt Phượng Nhãn, Lạng Giang, Yên Thế để chặn đường chạy về của quânThanh. Quang Trung đã tính toán: “Người Thanh nghe tin ta ra Bắc, tấtsẽ tập trung hết quân tinh nhuệ xuống phía Nam giữ Thượng Phúc, PhúXuyên, còn một dải Kinh Bắc phòng ngự ắt yếu. Ta sẽ xuất kỳ bất ý chiaquân chẹn ở Thái (Nguyên) Lạng (Sơn)”.
 
Cách bố trí thế trận tác chiến như trên biểu lộ rõ rệt ý định của QuangTrung. Tiêu diệt triệt để toàn bộ đại quân Thanh trong một trận quyếtchiến chiến lược. Lợi dụng thời cơ dịp tết Kỷ Dậu, phát hiện những sơhở trong tuyến phòng thủ của địch, Quang Trung tập trung lực lượnggiáng đòn sấm sét bất ngờ vào khâu then chốt trong hệ thống phòng thủcủa địch tức là đồn Ngọc Hồi, đồng thời tung đạo kỳ binh lợi hại điểmthẳng vào tử huyệt của đại quân Thanh tức là đồn Khương Thượng dẫn đếncung Tây Long, chỉ huy sở của Tôn Sĩ Nghị.
 
Sau khi đã hình thành thế bao vây chặt chẽ các mặt, Quang Trung đãquyết tâm tiêu diệt sạch sành sanh cánh quân Thanh do Hứa Thế Hanh chỉhuy.

Cách đánh linh hoạt, tài tình
 
Ở đây, nổi bật lên cách đánh linh hoạt tài tình của Quang Trung. Vớinhững động tác chuẩn bị và tính toán kỹ lưỡng, đạo quân chủ lực doQuang Trung đích thân chỉ huy đã đột phá mãnh liệt vào đồn Ngọc Hồi.Trong đợt đột phá này, ông đã kết hợp voi chiến, hỏa hổ với những tấmmộc quấn các bện rơm tẩm ướt che chở cho các đội dũng sĩ xung kích khitiếp cận; dùng sức mạnh lợi hại của công cụ đánh thành kết hợp với tinhthần dũng cảm vô song của quân Tây Sơn.
 
Sự xuất hiện của quân Tây Sơn làm choquân Thanh tại đồn Ngọc Hồi khiếp đảm. Đó chính là lúc bọn chúng vừahoang mang trước sự xuất hiện bất ngờ của đại quân Tây Sơn vừa kinhhoàng rệu rã trong tình trạng nửa tỉnh nửa say của cuộc truy hoan TếtKỷ Dậu. Quả đấm thôi sơn đó đủ sức đập nát vụn một quãng lũy che chởđồn Ngọc Hồi để cho đạo quân chủ lực Tây Sơn ào ào xông qua đột phákhẩu, tràn vào đồn như nước lũ. Chỉ còn giày xéo lên nhau mà chạy cũngđủ làm cho một bộ phận của quân Thanh trong đồn Ngọc Hồi mất mạng.
 
Xét về tương quan lực lượng hai bên thì tổng quân số quân Thanh tại khuvực Thăng Long là khoảng 29 vạn, còn đại quân Tây Sơn do Quang Trungthống lĩnh chỉ khoảng 10 vạn. Riêng trong trận Ngọc Hồi, cánh quân chủlực do Quang Trung đích thân chỉ huy cộng với cánh quân do Đô đốc Bảochỉ huy có quân số khoảng từ 6 đến 7 vạn trong khi cánh quân của HứaThế Hanh tại Ngọc Hồi có quân số khoảng 3 vạn.
 
Thế là so về tổng quân số, phía tachỉ bằng 1 phần 3 địch nhưng tại điểm mà phía ta chọn làm điểm quyếtchiến, quân số của ta gấp đôi phía địch, cộng với các yếu tố bất ngờ,tinh thần dũng cảm, tài trí chiến đấu, tính lợi hại của phương tiệnchiến đấu như voi chiến, hỏa hổ v.v… ưu thế lại được nhân lên gấp bội.
 
Quang Trung đã thực hiện tài tìnhnguyên tắc tập trung lực lượng để thực hiện mục tiêu đánh tiêu diệt.Tiến công mãnh liệt ở chính diện đồng thời mở sẵn cho quân địch một conđường thoát dẫn chúng đến một cái bẫy đã được chuẩn bị từ trước để chờchúng, là Đầm Mực do Đô đốc Bảo chỉ huy. Quang Trung đã bày bố một thếtrận kỳ diệu để nắm vững quyền chủ động điều địch từ đầu đến khi kếtthúc trận đánh.
 
Trong trận Ngọc Hồi, để thực hiệncách đánh tiêu diệt sạch sành sanh quân địch, các yếu tố tiến công bấtngờ, đột phá mãnh liệt, bao vây nhiều vòng từ vòng trong hẹp đến đếnvòng ngoài rộng, điều động địch hành động theo đúng ý định ta đã ănkhớp với nhau nhịp nhàng theo đúng như sự sắp xếp, bài binh bố trận củaQuang Trung.
 
Như vậy là, ngay từ trận Ngọc Hồi,Quang Trung đã thực hiện được nghệ thuật hành binh cơ động thần tốc đểtạo ra bất ngờ. Trong bất ngờ, thực hiện tiến công mãnh liệt làm cho kẻthù càng bất ngờ thêm. Bất ngờ trước làm tiền đề và điều kiện để tạo rabất ngờ sau, khiến cho kẻ thù lâm vào tình trạng hoảng loạn, rụng rờiliên miên từ sau từ những tiếng hò reo vang dậy và tiếng trống thúcxung trận đầu tiên. Bất ngờ tiến công mãnh liệt, bao vây chặt chẽ dẫnđến tiêu diệt hoàn toàn kẻ thù, thật là những yếu tố tiêu biểu trongnghệ thuật quân sự của Quang Trung.
 
Nếu cuộc tiến công đồn Ngọc Hồi diễn ra ồ ạt như cơn lốc gây bất ngờhoang mang tột độ cho kẻ địch thì việc cánh kỳ binh do Đô đốc Đặng TiếnĐông tiêu diệt đồn Khương Thượng lại là tiếng sét đánh ngang tai Tôn SĩNghị, khiến cho hắn chỉ kịp than mấy tiếng: “Thật như tướng từ trêntrời rơi xuống, binh từ dưới đất chui lên”, để rồi “Người chưa kịp mặtáo giáp, ngựa chưa kịp đặt yên”, cùng vài tên tùy tùng chạy qua cầuphao sang bên kia bờ sông Hồng, rồi sai chặt đứt cầu phao bỏ rơi lạiđám tàn quân và hàng nghìn tên chết đuối.
 
Trong số 29 vạn quân Thanh, chỉ còn lại vài nghìn tên chạy được vềnước. Như thế, toàn bộ đạo quân Thanh sang xâm lược nước ta đã bị tiêudiệt gọn trong những trận đánh thực sự chỉ diễn ra trong vòng hơn haingày: mồng ba, mồng bốn và sáng mồng năm Tết Kỷ Dậu. Quả thật, đây làmột trong những trận đánh tiêu diệt kỳ diệu trong lịch sử chiến tranhtrên thế giới.
 
Mục tiêu đánh tiêu diệt của Quang Trung không chỉ nhằm tiêu diệt đạoquân xâm lược, kết thúc cuộc chiến tranh đang diễn ra mà còn nhằm lậplại hòa bình lâu dài giữa hai nước, Quang Trung đã đánh một trận để:
 
Sửa hòa hiếu giữa hai nước,
Tắt muôn đời chiến tranh.
 
Cảnh tượng cả một đạo quân hùng hậu của “thiên triều” bị tiêu diệttrong chớp nhoáng chỉ bằng một đòn sấm sét của đối phương tất làm chocả triều đình nhà Thanh kinh hoàng. Ý chí xâm lược của một Hoàng đếTrung Hoa kiệt hiệt như Kiền Long bị bẻ gãy. Chịu tác động mạnh mẽ củahai nhân tố lực lượng và ý chí trên đây, cách xử sự hợp lý của KiềnLong là bãi binh và nối lại bang giao bình thường với nước ta.
 
Kết thúc thắng lợi chiến tranh bằng tiêu diệt triệt để quân địch trênchiến trường cũng là mở đầu cho những thắng lợi tiếp theo về ngoạigiao. Sau đó Kiền Long tỏ ra rất tôn trọng Quang Trung. Thiên tài củaQuang Trung thật toàn diện. Ngay trước khi ra lệnh cho đại quân Tây Sơnvượt sông Gián Khẩu vào đêm 30 Tết, Quang Trung đã ra lệnh cho Ngô ThìNhậm chuẩn bị sẵn các văn kiện ngoại giao để sau chiến thắng sẽ gửi choKiền Long, mở ra cho tên Hoàng đế Trung Hoa một con đường thoát khỏi bếtắc về sĩ diện.
 
Chính vì đại quân Thanh “nhất luân bất phản, phiến giáp bất hoàn” nênKiền Long mới tiếp một Quang Trung “giả” tại Yên Kinh với đầy đủ nghilễ long trọng. Và từ đấy, quan hệ bình thường đã diễn ra giữa hai nướctrong hàng trăm năm sau.

(Theo Nhuận Vũ – Người làm báo Bình Định)