Bí ẩn tháp ngàn năm ở Vĩnh Phúc

0
150
Tháp Bình Sơn.

Đứng từ xa nhìn lại, cao vọt khỏi ngọn tre là tòa tháp xây gạch đỏ au trong bóngchiều. Sư cô Thích Bửu Đạo cặm cụi nhổ cỏ dưới chân tháp. Thật cám cảnh khi nhìntòa tháp cổ kính, đẹp đẽ lại lọt giữa một không gian bừa bộn, hoang tàn đến vậy.

Sư Thích Bửu Đạo vốn tu hành ở một ngôi chùa dưới Hải Phòng. 10 năm trước, quavùng đất này, đến xã Tam Sơn, thấy tòa tháp đứng cô độc trên một gò đất, chùaVĩnh Khánh đổ nát hoàn toàn, mà xót xa. Ngoài tòa tháp, thứ còn lại từ ngót ngànnăm nay ở ngôi chùa này chỉ là cây đại, cây duối và cây si già khổng lồ, cổquái. Trong lòng sư tự dưng thấy rằng, mình phải có trách nhiệm gây dựng lạingôi chùa cổ, có từ thời Lý này.

10 năm trụ trì, lao động quần quật, tôn tạo từng phần, nhưng chùa Vĩnh Khánh vẫnngổn ngang. Tòa tháp tuyệt đẹp dường như bị lãng quên, ít người biết đến.

Truyền thuyết kỳ lạ

Theo sư Thích Bửu Đạo, tòa tháp có tên là Bình Sơn, hay còn gọi là tháp Then(chùa Vĩnh Khánh còn có tên là chùa Then). Gần như không có thông tin lịch sử vềtòa tháp này, nhưng truyền thuyết dân gian gắn với tòa tháp thì có khá nhiều.Đáng chú ý là truyền thuyết về ông Ngụy Đồ Chiêm.

Chuyện rằng, xưa kia, ở cạnh tháp Bình Sơn có một cái chợ. Người đàn bà lạ dắtcon đến, dựng quán nước dưới gốc đa đầu chợ kiếm ăn. Một lần, trên đường đến nhàông đồ học chữ, cậu bé tên Chiêm nghe thấy tiếng nói: “Cậu sắp sướng rồi”.

Cậu kể với mẹ, nghĩ có thánh thần phù hộ, người mẹ đến chân tháp quỳ lạy. Bỗng 3hòn đá hình ông đầu rau từ đỉnh tháp rơi xuống. Người mẹ bê 3 hòn đá về kê bếpđun nấu. Đun bếp hết năm này qua năm khác nhưng 3 hòn đá không nứt vỡ, ám khóimà chuyển sang màu đỏ au rất đẹp.

Tòa tháp gồm 11 tầng.

Thời gian sau, có mấy ông thầy địa lý người phương Bắc ghé qua quán nước, thấy 3hòn đầu rau đẹp liền bảo: “Bà tặng chúng tôi 3 hòn đá kê bếp, chúng tôi sẽ hướngdẫn chỗ đặt mộ chồng cho”.

Bà mẹ đồng ý rồi dẫn thầy địa lý về quê, bới hài cốt, táng lên núi Sáng cáchtháp Bình Sơn không xa.

Khi người mẹ biết mình không sống được nữa, liền gọi con trai đến dặn dò: “Thầyđịa lý dặn rằng, bao giờ con có cờ, có kiếm thì phải lên tạ mộ cha”. Dặn conxong, bà tắt thở.

Khi đó, trong vùng xuất hiện nhiều nhóm cướp, liên tục vào làng cướp bóc củacải, giết hại dân chúng. Cậu thanh niên tên Chiêm đã tập hợp thanh niên tronglàng luyện võ, rồi thay nhau túc trực bảo vệ dân.

Vì là thủ lĩnh, nên có cờ, có kiếm. Chiêm chợt nhớ lời dặn của mẹ liền lên núitạ mộ cha. Đến mộ, thấy 2 con rắn, nghĩ là bố mẹ mình biến thành, nên khấn vái.

Gạch in hình rồng.

Bọn cướp không làm ăn được gì, bèn tung tin có thanh niên tên Chiêm chiêu mộquân tính làm phản. Tin ấy lan nhanh về kinh thành. Triều đình cho quân đi đánhdẹp. Nhưng voi, ngựa cứ đến đất Lập Thạch (huyện Sông Lô mới tách ra từ LậpThạch) thì không chịu đi nữa, nên quân triều đình lại rút về.

Nhiều lần quân triều đình thất bại, thanh thế ông Chiêm ngày càng lớn, quy tụnhiều nhân tài. Vì thế, triều đình gọi là ông Ngụy Đồ Chiêm.

Mấy thầy địa lý xưa chỉ tính giúp ông Chiêm có một chức quan nhỏ, nhưng khôngngờ, thanh thế ông Chiêm lên nhanh quá, có thể làm vua, sẽ tiến lên phương Bắc,nên tìm cách diệt ông.

Tháp rỗng ruột.

Những người này đến gặp ông bảo: “Ngôi mộ của cụ nhà đã phát, nhưng còn thiếutay long. Ngài phải đào con lạch từ núi Sáng về qua mộ thì mới chóng thànhcông”.

Ngụy Đồ Chiếm lập tức cho đào ngay. Con lạch đào xong, ông bỗng thấy rã rời thânthể. Giữa lúc đó quân triều đình lại tràn sang, dân binh tan vỡ. Ngụy Đồ Chiêmôm kiếm chạy vào cây tháp rồi biến mất.

Ông Ngụy Đồ Chiêm là một nhân vật xuất hiện trong nhiều truyền thuyết của vùngđất cổ Lập Thạch và Sông Lô.

Đế tháp hình hoa sen.

Tòa tháp bí ẩn

Tháp Bình Sơn vốn được phát hiện và nghiên cứu từ thời Pháp. Một học giả Phápcho rằng, tòa tháp mang phong cách nghệ thuật Đại La, thuộc văn hóa Đường, đượcxây dựng từ thế kỷ thứ 7.

Sư cô Thích Bửu Đạo, hiện trụ trì chùa Vĩnh Khánh thì tin rằng đây chính là thápdo người Chăm xây dựng. Xưa kia, đây có thể là nơi giam giữ tù binh Chiêm Thành.Những người tù được tha lập làng sinh sống, rồi lập chùa và xây dựng tòa thápnày. Theo sư Đạo, bà đã đến nhiều tháp Chăm ở trong Nam và thấy tòa tháp này rấtgiống!

Những viên gạch ốp có hoa văn rất đẹp.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nước ta cho rằng, tòa tháp này xuất hiện vào thời Lývà được tu bổ, tôn tạo vào thời Trần. Dù nó có ảnh hưởng nhiều nét văn hóa Chăm,nhưng nó là do bàn tay, ý tưởng của người Việt thời Lý – Trần sáng tạo ra và xâydựng nên. Thời Lý, nhiều công trình ở miền Bắc cũng có nét ảnh hưởng văn hóaChăm, chứ không riêng gì tòa tháp này, tiêu biểu là cột rồng đá chùa Dạm (BắcNinh), mang hình sinh thực khí.

Theo đó, vào đầu những năm 1960, đê sông Lô vỡ, ngập lụt liên miên, xói lở tậnchân tháp, nên tháp Bình Sơn bị nghiêng có nguy cơ bị đổ. Khi chỏm tháp rơixuống, một số mái vỡ, thì Sở Văn hóa Vĩnh Phú cùng Bộ Văn hóa quyết định phụcdựng.

Gạch hình lá đề khá phổ biến.

Cuộc phục dựng tòa tháp diễn ra vào năm 1972, giữa lúc chiến tranh lửa đạn khốcliệt. Từng viên gạch được tháo dỡ, đánh dấu, dập thạch cao để phục dựng y nhưthật.

Nghệ nhân đất Hương Canh được huy động tạo ra những viên gạch có mộng, hoa vănphức tạp đúng như bản gốc, bổ sung cho những viên bị vỡ nát. Họ phải dùng đất đỏlấy ở gò Vườn Sui để chống co ngót, dùng đất sét xanh ở Đầm Mát để có sự kếtdính và mịn mặt, dùng đất ở Móng Trâu làm nguyên liệu chính, tạo thành một hợpchất chế tác gạch hoa văn cầu kỳ thời Lý.

Theo lịch sử ghi lại, thì cứ trung bình 100 viên gạch mộc, mới chọn được mộtviên đúng mẫu và nung bằng rơm 48 viên đúng mẫu đó, mới chọn được một viên đạtyêu cầu. Riêng việc làm gạch để bổ sung cho những viên vỡ, cũng phải mất 2 nămvà tốn hàng chục vạn viên gạch mộc. Quả là một kỳ công vĩ đại.

Mặc dù, những năm chiến tranh lửa đạn, tòa tháp được các nhà khoa học, sử họcquan tâm hết mực, thế nhưng, giờ đây, tòa tháp lại có vẻ đang bị quên lãng. Côngtrình nghệ thuật có thể nói là cực quý, cực đẹp, có tuổi rất cổ này lại chưađược nghiên cứu, chưa được biết đến nhiều.

Tương truyền tháp có 15 tầng. Hiện chỉ còn 11 tầng tháp và 1 tầng bệ, cao 16,5 mét. Tháp được xây bằng 13.200 viên gạch nung. Ruột tháp rỗng từ chân lên ngọn.

Gạch dùng để xây dựng tháp Bình Sơn được nung với độ lửa cao. Để cho các viên gạch có thể đứng với nhau theo một chiều cao dựng đứng mà không cần vôi vữa, những người xây dựng tháp đã sáng tạo những phương pháp lắp ghép khá độc đáo.

Viên gạch được chế tác có mấu và có gờ chỉ để giữ lấy nhau. Còn có cách khác là mỗi viên gạch có một lỗ hình thang, hai viên gạch xếp sát nhau, tạo thành một mộng cá và người ta đổ chì vào mộng cá đó để giữ 2 viên gạch với nhau.

Mặt ngoài tháp ốp gạch có trang trí hoa văn rất phong phú như hoa chanh, hình lá đề, sư tử vờn cầu, rồng uốn khúc… rất tinh tế, phóng khoáng, mang đầy sinh khí của nghệ thuật dân tộc thời Lý – Trần (thế kỷ XII – XIII).

Chân tháp có nhiều vành đai cánh sen chồng lên nhau khiến người chiêm ngưỡng có cảm tưởng như tòa tháp được mọc lên từ một bông sen lớn.

Hình rồng trang trí ở tháp Bình Sơn là rồng có sừng và cuộn tròn mình, đầu rúc vào giữa, chân đạp ra ngoài, sống lưng có vây như răng cưa, một chân trước đưa lên vuốt tóc.

(Theo VTC News)

(Tựa đề trong bài gốc là “Bí ẩn tòa tháp khổng lồ ngót ngàn năm tuổi ở Vĩnh Phúc”)