Bảng phân loại tư duy truyền thống của Bloom

0
354

Benjamin Bloom (1913 – 1999) là nhà tâm lý học Mỹ chuyên nghiên cứu về lĩnh vực nhận thức gắn với giáo dục. Học thuyết về phân loại tư duy chú trọng đến lĩnh vực nhận thức nhằm mục tiêu giáo dục được ông công bố trong cuốn sách Thang phân loại tư duy vào năm 1956. Bloom cho rằng tư duy gồm sáu mức độ và được sắp xếp từ đơn giản nhất, tức là nhớ lại kiến thức, đến phức tạp nhất, tức là đánh giá về giá trị và tính hữu ích của một ý tưởng. Các mức độ này chính là các kỹ năng trong lĩnh vực nhận thức xoay quanh kiến thức, hiểu, và vận dụng tư duy vào một lĩnh vực nào đó với các quá trình phân tích, tổng hợp và đánh giá. Giáo dục truyền thống có xu hướng nhấn mạnh những kỹ năng này, đặc biệt là các mức độ thấp hơn.

Thang phân loại tư duy truyền thống của Bloom theo mục tiêu giáo dục

Mức độ – Nội hàm – Chi tiết

Biết – Nhớ lại thông tin – Xác định, miêu tả, gọi tên, phân loại, nhận biết, mô phỏng, làm theo;
Hiểu – Hiểu nghĩa, diễn giải khái niệm – Tóm tắt lại, biến đổi, biện hộ, giải thích, lý giải, cho ví dụ;
Ứng dụng – Sử dụng thông tin hay khái niệm trong tình huống mới – Thiết lập, thực hiện, tạo dựng, mô phỏng, dự đoán, chuẩn bị;
Phân tích – Chia thông tin và khái niệm thành những phần nhỏ để hiểu đầy đủ hơn – So sánh/đối chiếu, phân chia, phân biệt, lựa chọn, phân tách;
Tổng hợp – Ghép các ý với nhau để tạo nên nội dung mới – Phân loại, khái quát hoá, tái cấu trúc;
Đánh giá – Đánh giá chất lượng – Đánh giá, phê bình, phán đoán, chứng minh, tranh luận, biện hộ.

Thang phân loại tư duy truyền thống này đã được chấp nhận rộng rãi và được sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực cho tới ngày nay. Trong lĩnh vực giáo dục, thang phân loại này giúp giáo viên nắm bắt trình độ tư duy của học sinh để tìm kiếm cách giảng dạy phù hợp với từng đối tượng. Cách phân loại này có vẻ rất hữu dụng cho phương pháp giảng dạy dựa vào vấn đề.

1. Biết: Mức độ này cho biết những kiến thức mà học sinh nắm được. Nó chủ yếu là sự nhớ lại những tư liệu đã học được bằng cách nhớ lại sự kiện, khái niệm cơ bản và các câu trả lời

• Kiến thức về các chi tiết cụ thể – thuật ngữ, sự kiện cụ thể
• Kiến thức về cách thức và công cụ liên hệ với chi tiết cụ thể – quy ước, các xu hướng và trình tự, phân loại và chuyên mục, tiêu chuẩn, phương pháp
• Kiến thức về cái chung và trừu tượng trong một lĩnh vực – nguyên tắc và khái quát, lý thuyết và cấu trúc

Mức độ này trả lời cho câu hỏi dạng như: ăn táo có lợi ích gì cho sức khỏe?

2. Hiểu: Chứng minh sự hiểu biết về các sự kiện và ý tưởng bằng cách tổ chức, so sánh, diễn giải, phiên dịch, nêu ví dụ cho ý tưởng chính

• Dịch
• Giải thích
• Phép ngoại suy

Câu hỏi: So sánh những lợi ích sức khỏe của việc ăn táo so với ăn cam.

3. Ứng dụng: Sử dụng kiến thức mới. Giải quyết vấn đề với các tình huống mới bằng cách áp dụng kiến thức thu được, sự kiện, kỹ thuật và các quy tắc theo một cách khác

Trả lời câu hỏi: Những loại táo nào tốt nhất để làm bánh nướng, và tại sao?

4. Phân tích: Xem xét và phân tích thông tin thành các bộ phận bằng cách xác định động cơ hoặc nguyên nhân. Suy luận và tìm bằng chứng cho những khái quát

• Phân tích yếu tố
• Phân tích các mối quan hệ
• Phân tích các nguyên tắc tổ chức

Trả lời câu hỏi như: Nêu bốn cách làm món ăn từ táo và giải thích cách nào có lợi nhất cho sức khỏe. Cung cấp các tài liệu tham khảo cho báo cáo này.

5. Tổng hợp: Kết hợp các thông tin với nhau theo những cách khác nhau bằng cách kết hợp các yếu tố trong một mô hình mới hoặc đề xuất các giải pháp thay thế

• Tạo ra cái độc đáo
• Tạo ra một kế hoạch, hoặc thiết lập các hoạt động
• Tạo ra một tập hợp các mối quan hệ trừu tượng

Trả lời câu hỏi: Thay thế công thức làm bánh táo không tốt cho sức khỏe bằng một công thức khác tốt hơn cho sức khỏe bằng cách thay thế các thành phần của nó. Giải thích những lợi ích cho sức khỏe của việc sử dụng các thành phần mà bạn đã chọn so với thành phần ban đầu.

6. Đánh giá: Trình bày và bảo vệ quan điểm bằng cách đánh giá thông tin, độ hiệu lực của các ý tưởng hoặc chất lượng của sản phẩm dựa trên các tiêu chuẩn

• Đánh giá từ những bằng chứng bên trong
• Đánh giá từ các tiêu chuẩn bên ngoài

Trả lời câu hỏi: Bạn cảm thấy trẻ em ăn bánh táo sau giờ học có khỏe không? Tại sao có hoặc tại sao không?

Thang phân loại tư duy của Bloom cũng có những mặt mạnh và mặt yếu. Điểm mạnh nhất của nó là đã đề cập đến tư duy, và đưa ra cấu trúc các bậc thang tư duy rất tiện dụng. Giáo viên nào biết đối chiếu những câu hỏi của mình với các bậc thang tư duy của Bloom chắc chắn sẽ khuyến khích học sinh của mình sử dụng tư duy bậc cao hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, khi phân loại các hoạt động học tập dựa trên thang phân loại tư duy của Bloom, các nhà giáo dục ít khi nhất trí về các thuật ngữ tưởng chừng rất rõ ràng như “phân tích”, hoặc “đánh giá”. Thêm vào đó, có rất nhiều hoạt động có giá trị, như những vấn đề và dự án thực, không thể được sắp xếp theo thang phân loại Bloom và một khi việc này được khiên cưỡng thực hiện, những hoạt động nói trên không còn thật phù hợp cho việc giảng dạy nữa. Một số tác giả khác còn cho rằng thang bậc 6 kỹ năng tư duy này của Bloom chưa được chính xác bởi 3 bậc cao của tư duy là phân tích, tổng hợp, đánh giá nhiều khi được thực hiện song song với nhau chứ không phải mang tính thứ bậc, cái có trước, cái có sau. Tính thứ bậc chỉ đúng với 3 cấp độ đầu. Ngoài ra, với sự phát triển kinh tế văn hóa xã hội ngày nay, sự hiểu biết về cách thức học tập của học sinh, cũng như cách thức dạy học của giáo viên đã được tăng lên rất nhiều và các nhà giáo dục đã nhận ra rằng dạy và học không chỉ dừng lại ở phát triển tư duy. Nó còn bao gồm cảm xúc và niềm tin của học sinh và giáo viên cũng như môi trường tâm lý xã hội trong lớp học.

(Theo Viện Tâm lý học)