Bài học lịch sử: Ngai vàng là chướng ngại vật trước bánh xe lịch sử

0
102

Hồi còn ngồi trên ghế nhà trường, tôi đã được nghe thầy giáo thuật lại một câu chuyện, có lẽ là một chuyện tiểu thuyết.

Chuyệnmột ông vua muốn học khôn để trị vị thiên hạ. Ông cho một phái đoàn đikhắp nơi trên thế giới thâu nhập những kiến thức của nhân loại về chongài học tập. Phái đoàn đi nhiều năm mới trở về với một đoàn lạc đà chởđầy những sách hay trong thiên hạ.

Nhàvua ước lượng không đủ ngày giờ để học cho hết và truyền cho phái đoàntóm lược lại những điều chánh yếu để ngài lãnh hội được mà thôi. Lạimất nhiều năm để tóm lược và phái đoàn lại khệ nệ chở sách tới trên mộtcon lạc đà. Nhà vua già thêm nữa và thấy cũng không đủ ngày giờ đọc hếtsố sách đã tóm lược như trên.

Ngàilại cho phái đoàn về, bảo phải tóm lược thêm nữa. Sau nhiều năm, pháiđoàn trở lại với một cuốn sách dày cộm. Phái đoàn đã già và nhà vuacũng gần chết. Ngài không còn đủ sức, không yêu cầu phái đoàn tóm lượcthêm nữa mà chỉ nói cho ngài nghe đại ý thôi.

Ôngtrưởng phái đoàn bèn kính cẩn tâu rằng: “Con người sanh ra đời, chịukhổ đau và sẽ chết. Đó là bí quyết của sự sống, lịch sư muôn đời củanhân loại”.

Nhà vua nghe xong, tỏ vẻ đồng ý rồi chết luôn.

Bernadin de St. Pierre trong cuốn Chaumière idenne cũng nói: “Chuyện đường thời tức là chuyện đã qua và chuyện sẽ tới”.

Câunói có vẻ triết lý nhưng là một triết lý đơn giản và rẻ tiền. Con ngườikhông phải chỉ có vấn đề sống, khổ và chết. Lịch sử không phải là mộtsự tái diễn không cùng. Lịch sử là những bước tiến của loài người nhưngtiến trên căn bản dân tộc và nhân loại. Tiến tới sự sống chứ không tiếntới cái chết. Văn minh ở trước mặt ta chứ không ở sau lưng ta.

Khôngai thoát khỏi luật tạo hóa, có sống và có chết. Không ai thoát khỏivòng tục lụy, có sướng và có khổ. Những cũng rất nhiều người tự tạo chomình những cảnh đời éo le, khúc mắc, chỉ biết có mình, chỉ sống chomình, không đóng góp gì vào cuộc sống chung của xã hội. Những người đócó thể làm vua, có thể làm tổng thống hay quốc trưởng nhưng cũng chỉnhư ông vua già trong câu chuyện nói trên.

Ôngđã sống, ông đã khổ và ông đã chết. Có điều trước khi chết ông đã sốngtrên nhung lụa, ăn cao lương mĩ vị và nắm quyền sanh sát trong tay.Chưa chắc ông đã khổ nhưng chắc chắn ông đã làm khổ nhiều người. Nhữngngười đau khổ đó nếu cứ nhẫn nhục chịu đựng cam tâm cho số phận củamình thì không có gì đáng ghi vào lịch sử.

Nhưng nếu họ chịuđựng hết nổi và nhất định đứng lên lật đổ nhà vua thì họ đã làm đượcmột lịch sử và nhà vua cũng được đi vào lịch sử như vua Kiệt, vua Trụ,như vua Louis XVI của Pháp, như Nga hoàng… Có hai cách đi vào lịch sử.Một là lưu danh thiên cổ, hai là di xú vạn niên.

Dân tộc ViệtNam có rất nhiều vua chúa nhưng không phải ông nào cũng được truyềntụng. Không nhất thiết phải thành công mới đi vào lịch sử. Hai Bà Trưngthành công rồi thất bại nhưng vẫn là những vị anh thư của dân tộc. BàTriệu thất bại ngay từ buổi đầu nhưng vẫn là một tấm gương anh hùng vàbất khuất.

Dám chống lại một cường dân là phong kiến Trung Hoa,Lê Lợi và Quang Trung đã viết nên những trang sử đẹp. Lê Chiêu Thốngđược vua Tàu tấn phong và ủng hộ nhưng vẫn bỏ xác ở quê người và là mộtvết nhơ trong lịch sử.

Vua Gia Long có công thống nhất sơn hànhưng vẫn không bao giờ hậu thế quên được cái tên của ông đã mở đườngcho thực dân Pháp tới đô hộ nước nhà trong gần một thế kỷ.

Vua Bảo Đại từ bỏ ngai vàng và tuyên bố: “Trẫm thà làm dân một nước độc lập chứ không bằng lòng làm vua một nước nô lệ”.Câu nói của ông là một câu nói lịch sử. Nhưng rồi ông vẫn để cho Pháplợi dụng, nhân danh ông mà thành lập những chánh phủ bù nhìn làm taysai cho Pháp, kẻ xâm lăng đã dùng một hình thức pháp lý để che đậy mộthành động thực dân.

Nhưng hình thức pháp lý (apparence légale)không đương đầu nổi với một chánh nghĩa căn bản (ligimité fonamentale)là cuộc kháng chiến của toàn dân, giành độc lập nước nhà.


Ngày 30/8/1945, phái đoàn của Bảo Đại trước giờ thoái vị
từ điện Kiến Trung đi ra

Sựthất bại của vua Bảo Đại đáng lẽ là bài học cho kẻ tới sau. Nhưng ôngNgô Đình Diệm lại theo vết chân người trước, cho rằng Mỹ mạnh hơn Pháp,được Mỹ ủng hộ thì chắc ăn, không cần tới sự ủng hộ của nhân dân và phủnhận tất cả công ơn của kháng chiến.

Ông thừa biết chính nhândân Việt Nam đã đánh đuổi người Pháp và chính Mỹ đã viện trợ cho Phápđể theo đuổi mộng tái chiếm xứ này.

Nhưng ông cho rằng người Mỹquảng đại hơn người Pháp, không cần lấy nước ta làm thuộc địa, khôngxâm phạm đến chủ quyền của ta và chỉ cần ta về phe của họ trong thếgiới tự do.

Tới khi ông bắt đầu thấy mất tự do trong thế giới tựdo, ông mới tỉnh ngộ và muốn vùng vẫy để thoát ly thì chính ông đã bị“thanh toán” một cách thê thảm.

Cựu hoàng Báo Đại đã than rằng: “Lịch sử tạo thành với tôi hay không có tôi” (L’histoire se fait avec moi ou sans moi).

Không biết “cụ Ngô” đã than thở những gì.

Nhưng chắc chắn là cụ đã cảm thấy lạc lõng cô đơn trên mảnh đất quê hương mà cụ đã chặt hết những bàn tay nâng đỡ.

Phải có những người làm lịch sử mới tạo thành lịch sử.

Lịchsử Việt Nam không thiếu gì anh hùng dân tộc nhưng phần nhiều chỉ ghichép những anh hùng hữu danh. Còn chính những anh hùng vô danh mới làchủ lực trong mọi bước đi của lịch sử. Tổ chức kháng chiến chống phongkiến Trung Hoa là những Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Quốc Tuấn, Lê Lợi,Quang Trung nhưng chính nhờ hậu thuẫn nhân dân mà những vị này đã làmnên sự nghiệp.

Nếu đa số dân tộc Việt Nam thích đời sống nô lệ,cam tâm thần phục “thiên triều” để cầu an hưởng lạc thì sức mấy mànhững vị anh hùng nói trên chống lại sức mạnh của ngoại bang?

Tuy nhiên, kẻ lãnh đạo trước hết phải là người của nhân dân, có nhiều uy tín và khả năng để thực hiện ý chí chung của trăm họ.

Trướckhi thành công họ đã đồng cam cộng khổ với mọi người. Không ăn trênngồi trước, không tính chuyện riêng tư, không lánh nặng tìm nhẹ nên họđược mọi người thương yêu và tín nhiệm. Tả hữu của họ phải là nhữngngười trung kiên nghĩa khí dám chịu đựng gian khổ và hy sinh tất cả chochiến thắng chung của dân tộc.

Do đó mà những ông vua khai sángđều là những anh quân có quan điểm nhân dân và xứng đáng là những nhânvật lịch sử. Nhưng sau khi sự nghiệp đã hoàn thành, chiếc ngai vàng đãvững thì những người ngồi trên đó phần nhiều chỉ thấy có mình mà quênluôn trăm họ.

Do đó mà những ông vua kế nghiệp phần nhiều cáchbiệt hẳn với thần dân, chỉ muốn được người ta tung hô nịnh bợ và khôngthích nghe sự thật. Những công thần khai quốc hoặc bị hãm hại, bị truấtphế, hoặc tự lánh xa để bảo toàn sinh mạng. Bọn gian thần làm lộng,triều đình hủ hóa. Chiếc ngai vàng là nơi sản xuất ra hôn quân và làmột chướng ngại vật trước bánh xe lịch sử.


Cung điện tại Anh

Bỏđược chiếc ngai vàng là một bước tiến vĩ đại giúp cho nhà lãnh đạo phảithân dân, chịu sự kiểm soát của dân. Nhưng cũng do đó mà họ có sự hậuthuẫn thường xuyên của dân tộc. Thiếu sự hậu thuẫn đó hay làm mất sựhậu thuẫn đó, họ sẽ bị lạc lõng cô đơn. Nếu họ không bị nhân dân quậtngã thì họ cũng bị ngoại bang chi phối.

Lịch sử không có nhữngbước tiến lẻ loi. Nếu chưa là bước tiến chung của loài người thì cũnglà bước tiến chung của dân tộc. Đóng góp vào những bước tiến đó, dầuchỉ đóng góp một phần nhỏ, cũng là một việc làm lịch sử.


Hoàng Đế Napoléon thoái vị vào ngày 11-4-1814 tại Fontainebleau

Gia đình Nikolai II – Sa hoàng cuối cùng của Nga thoái vị năm 1917
khi Cách mạng Tháng 10 Nga nổ ra.

Nhà triết học Pascal đã nói đại khái như sau: “Nhân loại phải được coi như một người. Nó tiến mãi và nó sống mãi”.Từ khai thiên lập địa, loài người sống như thú vật, ăn lông ở lỗ, khácchi một đứa trẻ sơ sinh. Lần lần nhờ trí khôn phát triển mà tô điểm chocuộc đời càng ngày càng tiến bộ, càng văn minh.

Cũng như trẻ sơsinh theo tuổi trưởng thành mà biến thành người lớn, chúng ta bây giờphải già dặn và khôn ngoan hơn ông bà ta hồi trước. Con cháu ta sau nàycũng phải tiến bộ hơn ta. Những bài học của người trước đã dạy kẻ tớisau.

Những kẻ tới sau phải đi xa hơn người trước.Di sản của tiền nhân để lại quý báu vô cùng nhưng cũng có những lầmlỗi, những dị đoan, những cái không còn thích hợp nữa. Người sau phảibổ túc và sửa chữa.

Do đó mà nhân loại cứ tiến hoài, tiến mãi,tiến từ mặt đất lên không gian nhưng rồi vẫn trở về mặt đất để biến hạgiới này thành cõi thiên đàng của nhân loại, một nhân loại biết sốngchung hòa bình, không kỳ thị chủng tộc và màu da, không bóc lột lẫnnhau, không làm khổ nhau và giết hại lẫn nhau. Bá đạo đã lỗi thời. Chủnghĩa thực dân đã cáo chung. Không còn ngai vàng thì cũng không cần tớivương đạo. Nhưng còn loài người thì còn phải phát triển nhân đạo tớimức tột cùng của nó.

Và phải như vậy mới là hướng đi của lịch sử.

Bàihọc lịch sử giúp cho con người biết rõ và thấy rõ thân phận của mình.Không thể sống lẻ loi và cần phải gắn liền với xã hội, với dân tộc, vớiloài người.

Sống lẻ loi là sống ích kỷ và thấy đời sống của mìnhchỉ giới hạn tới khi nhắm mắt lìa trần. Do đó mà sống vội, sống cuồng,sống hèn, sống nhục.

Gắn liền vào với dân tộc, ta thấy đời sốngcao thượng hơn, ý nghĩa hơn, đẹp đẽ hơn và dường như không giới hạn,trừ phi chính dân tộc mình bị tiêu diệt.

Cố nhiên không một dântộc nào được sống ở ngoài lề nhân loại vì nhân loại bắt buộc phải tiếntới mãi, đúng theo hướng đi của lịch sử.

Thiếu Sơn (chungta)