Chukarma – lễ xả nghiệp và xuất gia, một tục lệ cổ xưa của họ Thích Ca

127

Vốn biết tôi đang quan tâm tìm hiểu phong tục và đờisống văn hóa Nepal nên trước đây một tháng, gia đình ông Sarad KumarShakya đã mời tôi dự một ngày lễ theo tục lệ cổ truyền của gia tộc. Tôikhông ngờ mình có may mắn được dự khán một tục lệ của một dòng họ cổxưa và nổi tiếng nhất thế giới. Cổ xưa vì họ Shakya chỉ tính từ ĐứcPhật Thích Ca cũng đã được trên hai mươi lăm thế kỷ. Còn nổi tiếng thìhầu như thế giới đều biết đến dòng họ này qua một nhân vật lịch sử vĩđại: Đức Phật Thích Ca .

xuatgia 1 .jpg

Tác giả và hai cậu bé Sakya

Patan là thành phố cổ nhất của Kathmandu Valley, cũnglà thành phố có nhiều người họ Sakya sinh sống. Nơi đây cũng là thànhphố có nhiều gia đình theo Phật giáo nhất trong Vương quốc Hindu giáoNepal, nên được mệnh danh là Thành Phố Phật Giáo (gọi là “thành phố”(city) nhưng thực ra diện tích của Patan chỉ xấp xỉ một phường lớn ờSaigon ). Tương truyền, vào thời cổ đại, thành phố này được quy hoạchtheo hình Bánh Xe Pháp – Dharma Chakra. Khi đi vòng quanh Patan, ta cóthể thấy cờ Phật giáo dày đặc trên các nóc nhà, trong các lễ hội củaPatan. Tại đây còn có bốn ngôi tháp (stupa) ở bốn góc của thành phốtương truyền được dựng lên bởi Đại đế Phật tử Ashoka (A Dục vương) khingài hành hương đến đây.

xuatgia 2.jpg

Patan-thành phố Phật giáo

Ngày lễ này được gọi là “Chuda KarmaPuja” – tạm dịch là ngày lễ Xả nghiệp, xả bỏ nghiệp báo trong quá khứhoặc đơn giản hơn là lễ Xuất gia. Tục lệ này không hẳn là tục lệ Phậtgiáo, các tín đồ Hindu cũng có lễ Chuda Karma; nhưng riêngvới họ Sakyathì có những nghi thức riêng biệt. Với cả hai tôn giáo, Lễ này là lầncạo tóc đầu tiên dành cho tất cả các bé trai từ bốn tuổi trở lên. VớiHindu, thường thì buổi lễ mang tính gia đình: một vị Brahmin được mờiđến nhà đễ làm lễ cho cậu con trai của gia đình; có khi hai ba gia đìnhlàm lễ cùng nhau. Với họ Sakya, họ sống theo từng “bahal” (một cộngđồng vài mươi gia đình Sakya sống quay quần quanh một ngôi chùa riêngtrong một khuôn viên khép kín, tất cả các ngôi nhà đều xoay mặt ra mộtcái sân chung rộng lớn). Tính “cộng hòa” , “tập thể” là một đặc tínhcủa họ Sakya từ thời cổ đại, mọi việc lớn nhỏ đều được mang ra bàn bạcgiữa cộng đồng. Chính vì thế các lễ nghi của họ cũng thường là tập thể.

                              xuatgia 3.jpg

Một Bahal

  Lễ Chuda Karma mà tôi dự khán được các tu sĩ chọnnhằm vào ngày tốt nhất trong tháng sinh của Đức Phật năm nay ( 2550-Phật lịch / 2063-Nepal / 2006-dương lịch), ngày được chọn nhằm ngày30-4 dương lịch. Trong lễ Chuda Karma này có tất cả hai mươi hai bétrai được xuất gia.

Trước đó một tháng, các gia đình phải đăng ký danhsách, sắm sửa lễ vật, trang phục cho các chú bé. Nghi lễ được diễn ra ởngôi đền danh tiếng Golden Temple củathành phố cổ Patan (tên chính thức của ngôi đền là Hiranya VarnaMahavihar). Ngôi đền này được xây dựng từ thế kỷ XII bởi Quốc vươngBhaskar Varma (thời kỳ Phật giáo hưng thịnh ở Kathmandu Valley). Golden Temple là một kiệt tác về kiến trúc và nghệ thuật gò đúc kim loại của Nepal.Toàn mặt vách chính (10 x 5m), ngôi đền Quan Âm và tất cả các mái cũngnhư tượng, phù điêu đều làm bằng đồng thau mạ vàng thật tinh xảo. Riêngkhung cửa chính của gian thờ tượng Phật Thích Ca Vàng (Golden SakyaMuni) được đúc bằng bạc ròng (những khung cửa bằng bạc chỉ dành chonhững nơi cúng tế của các vị vua Nepal – Pashupatinath ngôi đền thiêngliêng nhất của Hindu giáo Nepal mà Nhà vua Nepal hay cúng tế hiện naycũng có những khung cửa bằng bạc).

xuatgia 4.jpg

xuatgia 5.jpg

Golden Temple

 Tôi đến Golden Temple lúc 9 giờ sáng, ở lối vào mộtvị trong Ban tổ chức trân trọng buộc vào cổ cha mẹ của các chú bé nhữngdây lụa – cha: màu xanh, mẹ: màu vàng. Trong khuôn viên không lớn lắmcủa ngôi đền, thân nhân của các chú bé đứng ở khắp các hành lang tròchuyện vui vẻ. Tôi tìm gia đình ông Sarad và được dẫn lên lầu. Nơi đótrong một gian phòng kín, lần lượt từng chú bé được các tu sĩ thực hiệncác bí tích đầu tiên. Chừng một tiếng đồng hồ sau, chú bé cuối cùngđược đưa xuống sân đền.

xuatgia 6.jpg

xuatgia 7.jpg

Gia đình Sarad Kumar Shakya 

Các chú bé được sắp ngồi thứ tự theo chiều kim đồng hồvòng quanh sân đền. Các bà mẹ lúc nào cũng túc trực bên con, vẻ mặtrạng rỡ, hân hoan. Sau khi vị chủ lễ đọc kinh và làm các nghi thức,những người phụ lễ đi vòng quanh xức dầu lên đỉnh đầu các chú bé. Kếtiếp họ bắt đầu cạo tóc của các em. Tóc được cạo nhẵn chỉ chừa lại mộtlọn nhỏ chừng ngón tay út. Phần nghi thức này là cổ tục của Hindu giáo.Sau đó các em được cởi bỏ hết tất cả quần áo cũ trên người, xối nướccho sạch tóc vụn và choàng một tấm khăn mới tinh lên người. Các chúđược đưa trở lên gian phòng kín để thực hiện các nghi lễ đặc biệt củahọ Sakya. Tại đây chỏm tóc cuối cùng được vị tu sĩ cắt bỏ và đeo vàođầu các em một vòng đan bằng các dây màu xanh ở giữa trán đính ba hìnhbầu dục bằng bông gồm ba màu theo ba vòng nhỏ dần vào trong:trắng-xanh-đỏ.

xuatgia 8.jpg

xuatgia 10.jpg

Các Sakya sau khi cạo tóc lần đầu


xuatgia 12.jpg

Các Sakya được ban phước 

Một nhóm bốn vị trưởng lão cao niên nhất của dòng họ Sakya (từ 80đến trên 90 tuổi) làm tiếp nghi thức ban phước cho các em tại sân đền.Dưới chiếc lọng ngũ sắc, bốn vị trưởng lão đầu đội bốn chiếc mũ miệncủa vương tộc Sakya trang trí các họa tiết bằng bạc và đồng, đứng ở bốnhướng Đông Tây Nam Bắc nhận các lọ nhỏ bằng đồng trong có nước và láthơm từ các bà mẹ. Lần lượt từng em bước vào giữa. Vị chủ lễ xướng bàitụng ngắn. Các vị trưởng lão dùng tay phải rảy nước và cùng đặt tay lênđỉnh đầu các em để ban phước. Vị chủ lễ dùng một chiếc vỏ ốc to, cũ kỹ,có xoắn ngược chiều kim đồng hồ (biểu tượng vương quyền thời cổ tại ẤnĐộ) tưới nước lên đỉnh đầu các em. Có em bị dội nước lạnh đột ngột khócré lên.

Một lần nữa các chú bé lại được đưa lên gian phòng kín. Lần này cácchú được làm nghi thức quan trọng nhất của ngày lễ: nghi thức xuất gia.Nghi thức này kéo dài chừng hơn một tiếng đồng hồ. Các bé trai Sakyasau khi xuất gia được vẽ một Mandala màu vàng trên đầu, mặc y màu vàngvà nhận tích trượng, bình bát bằng đồng từ các tu sĩ. Các chú xúng xínhtrong chiếc y vàng, choàng từ vai trái xuống một dải lụa đính hai lá cờPhật giáo, tay phải cầm bình bát đựng gạo, tay trái cầm tích trượng lầnlượt trở xuống sân đền.

xuatgia 13.jpg

xuatgia 14.jpg

xuatgia 16.jpg

xuatgia 15.jpg

Các Sakya sau khi xuất gia

 Phải chờ đợi đến tận 3 giờ chiều, các nghi thức mới bắt đầu tiếptục. Theo quy định, cho đến nghi thức cuối cùng các chú không được ăn,phụ huynh chỉ được cho các chú uống sữa hoặc nước trái cây. Chờ đợi lâuquá, có chú ngủ ngon lành trong vòng tay mẹ trông thật đáng yêu.

Vị chủ lễ tiếp tục tiến hành cuộc lễ. Ông ngồi xếp bằngtrước một bàn thờ, đọc những bài kinh bằng tiếng Phạn và xướng nhữngnghi thức bằng tiếng Nepalđể các phụ huynh hướng dẫn các em làm theo. Những nắm gạo, cánh hoa,thực phẩm, nước… lần lượt được vãi tung ra sân đền. Có những chú chimbồ câu dạn dĩ sà xuống ngay bên cạnh các chú bé nhặt những hạt gạotrắng ngần. Sau những bài kinh dài, vị chủ lễ cùng người phụ lễ mangnhững đôi guốc nhỏ bằng đồng cũ kỹ ra. Họ vẽ trên nền đá xanh của sânđền bảy hình hoa sen, đặt vào giữa mỗi hoa sen một hạt cau tròn trĩnhcùng với chút thực phẩm tượng trưng cho địa cầu. Lần lượt từng em sẽmang đôi guốc đồng ấy bước bảy bước trên những hoa sen làm vỡ vụn nhữnghạt cau trong khi vị chủ lễ đọc thần chú. Nghi thức này lặp lại tíchĐức Phật Thích Ca khi vừa Đản sanh đã bước đi bảy bước làm chấn độngđịa cầu và thiên giới. Sau khi đi trên các hoa sen, các Sakya vừa xuấtgia được đưa vào gian thờ chính để làm lễ trước Phật Thích Ca Mâu Nivới tích tượng và bình bát như là lễ ra mắt.

xuatgia 17.jpg

xuatgia 18.jpg

Bảy bước đi

Sau nghi thức xuất gia, các Sakya nhỏ tuổi được đưa đi vòng quanhcác con phố của thành phố cổ sau các vị trưởng lão của họ tộc Thích Cađể trình diện mọi người theo như phong tục. Trở lại Golden Temple,một nghi thức nữa diễn ra trước cổng vào ngôi đền. Hương hoa, đèn, lễvật, một Mandala được bày trên mặt đất để vị chủ lễ cúng tụng. Sau đócác chú bé được bước vào đền. Cuối cùng, sau một khoá lễ ngắn nữa, cácem mới được thọ thực trong bình bát theo giới luật từ thời Đức Phật.

xuatgia 19.jpg

xuatgia 20.jpg

xuatgia 21.jpg

Vòng quanh Patan

Các Sakya này sẽ ăn chay và mặc y vàng suốt ba ngày tiếp theo. Đến chiều ngày thứ tư, phụ huynh đưa các em trở lại Golden Temple.Với một nghi lễ trang trọng, các em được xả bỏ nghiệp báo quá khứ, thayđổi chiếc y vàng bằng toàn bộ quần áo, giày dép, mũ nón mới.

Tục lệ cổ xưa này với nhiều biến thể từ cổ tục Hindu của dòng tộcSakya hầu như ít người được biết, ngay cả các học giả Tây phương cũngngộ nhận đây là phong tục Hindu. Tôi đã thường cầu nguyện chư Phật hộtrì cho tâm nguyện nghiên cứu về gia tộc Sakya, có lẽ vì thế nên cóđược may mắn này chăng? Liên hệ với những chi tiết trong lịch sử, tụclệ này có lẽ xuất phát từ sự ngưỡng mộ và tôn vinh một vĩ nhân của giatộc Sakya: Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và buổi lễ xuất gia tập thể của 500vương tử Sakya khi đức Phật về thăm quê hương Kapilavastu. Ngoài ra, cólẽ còn để trả nghiệp trong quá khứ về việc rải thuốc độc xuống sông đưađến hậu quả Vidudabha (Tần Bà Lưu Ly) tàn sát dòng họ và tiêu diệtvương quốc Sakya. Vì thế, những hậu duệ của gia tộc Sakya, sau biến cốấy (hơn 2.400 năm trước) không bao giờ rời xa Phật giáo – nơi họ tìmthấy an lạc trong đời này và những đời sau. 

Bài, ảnh Nguyễn Phú (Patan 8/2010)
(GNO)